Soạn bài bố cục của văn bản

Chủ nhật , 31/07/2016, 01:02 GMT+7
     

BỐ CỤC CỦA VĂN BẢN

A. YÊU CẦU

- Nắm được bố cục của văn bản (gồm ba phần : Mở bài, Thân bài, Kết bài), đặc biệt là sắp xếp các nội dung phần Thân bài (thường được sắp xếp theo trình tự không gian, thời gian, theo sự phát triển của sự việc hay theo mạch suy luận).

- Biết xây dựng bố cục văn bản mạch lạc, phù hợp với sự triển khai chủ đề và nhận thức của người đọc.

B. GỢI Ý TRẢ LỜI CÂU HỎI, BÀI TẬP PHẨN BÀI HỌC

1. Bố cục của văn bản

Đọc văn bản sau và trả lời các câu hỏi.

NGƯỜI THẦY ĐẠO CAO ĐÚC TRỌNG

Câu hỏi :

1. Văn bản trên có thể chia làm mấy phần ? Chỉ ra các phần đó.

2. Hãy cho biết nhiệm vụ của từng phần trong văn bản trên.

3. Phân tích mối quan hệ giữa các phần trong văn bản trẽn.

4. Từ viộc phân tích trên, hãy cho biết một cách khái quát: Bố cục của vân bản gồm mấy phần ? Nhiệm vụ của từng phần là gì ? Các phần của văn bản quan hộ với nhau như thế nào ?

Gợi ý

1. Văn bản trên có thể chia làm ba phần :

- Phần đầu : Đoạn văn đầu tiên.

- Phần giữa : Tiếp theo đến “không cho vào thăm”.

- Phần cuối : Còn lại.

2. Nhiệm vụ của từng phần trong văn bản trên :

- Phần đầu : giới thiệu khái quát vể nhân vật Chu Văn An.

- Phần giữa : những biểu hiện chứng tỏ thầy Chu Văn An là người thầy đạo cao đức trọng.

- Phần cuối : tình cảm của ngưòi đời dành cho thầy Chu Văn An.

3. Mối quan hệ giữa các phần trong văn bản trên chật chẽ, ràng buộc lẫn nhau:

- Phần đầu là Mở hài giới thiệu nhân vật và nêu chủ đề của văn bản.

- Phần giữa là Thân hài : đây là phần triển khai, cụ thể hóa, làm rõ nội dung nêu ờ Mở bài.

- Phần cuối là Kết hài tóm lại, nhấn mạnh phần nội dung nêu ở thân bài.

4. Bố cục của văn bản là sự tổ chức các đoạn văn để thể hiện chủ đề. Bô' cục của vàn bản gồm ba phần : Mở bài, Thán bài và Kết bài. Mở bài có nhiệm vụ nêu ra chủ đề của vãn bản. Thân bài trình bày các khía cạnh của chủ đề. Kết hài tổng kết chủ đề của văn bản. Các phần của văn bản quan hệ với nhau chặt chẽ.

II. Cách bố trí, sắp xếp nội dung phần thân bài của văn bản

Trả lời một số câu hỏi sau :

1. Phần Thân bài vân bản Tôi đi học của Thanh Tịnh kể về những sự kiện nào? Các sự kiện ấy được sắp xếp theo thứ tự nào ?

Gợi ý

- Phần Thân bài vãn bản Tôi đi học của Thanh Tịnh kể vể những sự kiện :

+ Trên đường đến trường.

+ Khi ở trường.

+ Trong lớp học.

- Các sự kiện trên được sắp xếp theo trình tự thời gian.

2. Văn bản Trong lòng mẹ của Nguyên Hồng chủ yếu trình bày diễn biến tâm trạng của cậu bé Hồng. Hãy chỉ ra những diễn biến của tâm trạng cậu bé trong phần Thân bài.

Gợi ý

Phần Thủn bài trong văn bản Trong lòng mẹ của Nguyên Hồng trình bày diễn biến tâm trạng của cậu bé Hồng :

- Tâm trạng của cậu khi nghe bà cô nói xấu mẹ mình.

- Tủm trạng của cậu khi găp lại mẹ.

3. Khi tả người, vật, con vât, phong cảnh... em sẽ lần lượt miêu tả theo trình tự nào ? Hãy kể một số trình tự thường gộp mà em biết.

Gợi ý

- Khi tả người, vật, con vật, phong cảnh... chúng ta có thể miêu tả theo trình tự từ khái quát đến cụ thể hoặc ngược lại.

- Trình tự thường găp :

+ Tả người: Tả ngoại hình -> suy nghĩ, tình cảm, tính cách (hoặc ngược lại).

+ Tả đồ vật: Tả đặc điểm chung -> đặc điểm từng phần, từng bộ phận.

+ Tả con vật: Đặc điểm chung —> đặc diểm từng bộ phận —> tính nết.

+ Tả phong cảnh : Tả từ khái quát —> cụ thể; tả từ xa đến gần, từ cao đến thấp (hoặc ngược lại) hoặc tả từng khía cạnh của cảnh vật : âm thanh, màu sắc, đường nét...

4. Phần Thân bài của văn bản Người thầy đạo cao đức trọng nêu các sự việc để thể hiện chủ đé “người thầy đạo cao đức trọng”. Hãy cho biết cách sắp xêp các sự việc ấy.

Gợi ý

- Thầy Chu Văn An là người tài cao.

- Thầy Chu Văn An là người đạo đức.

- Thây được học trò kính trọng.

5. Từ các bài tập trên và bằng những hiểu biết của mình, hãy cho biết cách sắp xếp nội dung phần Thân bài của văn bản.

Gợi ý

- Cách sắp xếp nội dung phần Thân bài phải bảo đảm tính thông nhất, mạch lạc trong triển khai chủ đề.

- Trình tự sắp xếp nội dung phần Thân bài của một văn bản tùy thuộc vào kiểu văn bản, chủ đề, ý đồ giao tiếp của người viết. Nhìn chung theo trình tự sau:

+ Theo trình tự thời gian.

+ Theo trình tự không gian.

+ Theo sự phát triển của sự việc.

+ Theo mạch suy luận.

PHẦN LUYỆN TẬP

Bài tập 1. Phân tích cách trình bày ý trong các đoạn trích sau :

a) (Theo Đoàn Giỏi, Đất rừng phương Nam)

b) (Võ Văn Trực, Vời vợi Ba Vì)

c) (Nguyễn Đình Thi, Sức sống của dân Việt Nam trong ca dao và cổ tích, SGK.t.l,tr. 26-27)

Gợi ý

a) Miêu tả cảnh sân chim theo trình tự khống gian : nhìn từ xa —> quan sát gần —> đi xa dần nhìn lại.

b) Miêu tả vẻ đẹp biến ảo của cảnh núi Ba Vì theo trình tự thời gian : lúc trời trong trẻo —> về chiều.

c) Triển khai luận điểm "Lịch sử thường sẵn những trang dan thương, mà hiếm những trang vui vẻ : hậc anh hùng hay gặp hước gian nguy, kẻ trung nghĩa thường lâm cảnh khốn đốn. Những khi ấy, trí tưởng tượng dân chúng tìm cách chữa lại sự thật, để khỏi phải công nhận những tình thế dáng ưu uất." theo trình tự nêu luận điểm (chủ đề) rồi đưa luận cứ chứng minh cho luận điểm đó (truyện Hai Bà Triftig, truyện Phù Đổng Thiên Vương).

Bài tập 2. Nếu phải trình bày về lòng thương mẹ của chú bé Hồng ở văn bản Trong lòng mẹ, em sẽ trình bày những ý gì và sắp xếp chúng ra sao?

Gợi ý

Các ý và sắp xếp như sau :

- Lòng thương yêu mẹ cùa chú bé Hồng khi đối thoại với người cỏ.

- Lòng thương yêu mẹ của chú bé Hồng khi gặp lại mẹ.

Bài tập 3. Để chứng minh tính đúng đắn của câu tục ngữ Đi một ngày đàng, học một sàng khôn, có bạn dự định sắp xếp trong phần Thân bài các ý sau :

a) Chứng minh tính đúng đắn của câu tục ngữ:

- Các vị lãnh tụ bôn ba tìm đường cứu nước.

- Những người thường xuyên chịu khó hoà mình vào đời sống sẽ nắm chắc tình hình, học hỏi được nhiều điều bổ ích.

- Trong thời kì đổi mới, nhờ giao lưu với nước ngoài, ta học tập được công nghệ tiên tiến của thế giới.

b) Giải thích câu tục ngữ:

- Nghĩa đen và nghĩa bóng của vế ổi một ngày đàng.

- Nghĩa đen và nghĩa bóng của vế học một sàng khôn.

Theo em, cách sắp xếp trên đã hợp lí chưa ? Nếu chưa hợp lí thì nên sửa lại như thế nào ?

Gợi ý

Cách sắp trên là chưa hợp lí. Có thể đào lại trình tự trước sau của hai nhóm ý. Nghĩa là giải thích câu tục ngữ trước khi chứng minh.

bo cuc cua van ban soan bai bo cuc cua van ban