Soạn bài chữa lỗi diễn đạt

Soạn bài chữa lỗi diễn đạt

Thứ năm , 04/08/2016, 20:26 GMT+7
     

SOẠN BÀI CHỮA LỖI DIỄN ĐẠT

(Lỗi Lô-gic)

A. YÊU CẦU

- Biết nhận ra lỗi và biết cách chữa lỗi lô-gíc trong những câu được SGK dẫn ra.

- Qua đó, trau dồi khả năng lựa chọn cách diễn đạt đúng trong những trường hợp tương tự khi nói và viết.

B. GỢI Ý TRẢ LỜI CÂU HỎI, BÀI TẬP

Bài tập 1. Những câu dưới đây mắc một số lỗi diễn đạt liên quan đến lồ-gíc. Hãy phát hiện và chữa những lỗi đó. (SGK, t.2, tr. 127)

Gợi ý

a) Khi viết một câu có kiểu kết hợp giữa “A và B khác” thì A và B phải cùng loại, trong đó, B là từ ngữ có nghĩa rộng, A là từ ngữ có nghĩa hẹp. Nhưng ta thấy, trong câu này, A và B không cùng loại (A là quần áo, giày dép, còn B lại là dồ dùng học tập), B không phải là từ ngữ có nghĩa rộng hơn A (đồ dùng học tập không bao gồm cả quần áo, giày dép). Câu đã sai về lô-gíc.

Có thể sửa bằng nhiều cách như sau :

- Chúng em đã giúp các hạn học sinh những vùng bị bão lụt quần áo, giày dép và đồ dùng học tập.

- Chúng em đã giúp các hạn học sinh những vùng hi bão lụt quần áo, giày dép và nhiều đồ dùng sinh hoạt khác.

- Chúng em dã giúp các hạn học sinh những vùng hì bão lụt giấy bút, sách vở và nhiều dồ dừng học tập khác.

b) Khi viết một câu có kiểu kết hợp “A nói chung và B nói riêng” thì A phải là từ ngữ có nghĩa rộng hơn từ ngữ B, A và B phải cùng loại. Ở câu này, A (thanh niên) không phải là từ ngữ có nghĩa rộng hơn từ ngữ B (bóng đá) và giữa thanh niên và bóng dá cũng không cùng loại. Vì vậy, câu này sai về lô-gíc.

Có thể sửa câu này bằng nhiều cách như sau :

- Trong thanh niên nói chung và trong sinh viên nói riêng, niềm say mê là nhân tố quan trọng dẫn đến thành công.

- Trong thể thao nói chung và trong hóng đá nói riêng, niềm say mê là nhân tố quan trọng dần đến thành công.

c) Khi viết một câu kiểu kết hợp “A, B và C” (các yếu tố A, B, C có mối quan hệ đẳng lập) thì A, B và C phải là những từ ngữ thuộc cùng một trường từ vựng, biểu thị những khái niệm thuộc cùng một phạm trù.

Ngô Tất Tố, Lão Hạc và Bước đường cùng không thuộc một trường từ vựng: Ngỏ Tất Tố là tên tác giả, Lão Hạc, Bước đường cùng là tên tác phẩm. Vì vậy, câu này sai về lỗi diễn đạt.

Có thể sửa nhiều cách như sau :

- “Lão Hạc”, “Bước đường cùng” và “Tắt đèn" đã giúp chúng ta hiểu sâu sắc thân phận của người nông dân Việt Nam trước Cách mạng tháng Tám 1945.

- Nam Cao, Nguyễn Công Hoan và Ngô Tất Tố đã giúp chúng ta hiểu sâu sắc thân phận của người nông dân Việt Nam trước Cách mạng tháng Tám 1945.

d) Trong câu hỏi lựa chọn "A hay B ?", thì A và B không bao giờ là những từ ngữ có quan hệ rộng - hẹp với nhau. Nghĩa là A không bao hàm B và B không cũng bao hàm A.

Trong câu này, trí thức có nghĩa rộng hơn (bao hàm) bác sĩ. Vì vậy, câu này đã vi phạm nguyên tắc của câu hỏi lựa chọn “A hay B ?".

Có thể sửa nhiều cách như sau :

- Em muốn trở thành một người trí thức hay một nông dân ?

- Em muôn trở thành một người kĩ sư hay một bác sĩ ?

e) Khi viết một câu có kiểu kết hợp “không chỉ A mà còn B" thì A và B không bao giờ là những từ ngữ có quan hệ nghĩa rộng - hẹp với nhau, nghĩa là A không bao hàm B và ngược lại B không bao hàm A.

Câu này, nghệ thuật đã bao hàm cả ngôn ngữ. Vì vậy, câu này sai về lô-gíc.

Có thể sửa bằng nhiều cách như sau :

- Bài thơ không chỉ hay về nghệ thuật mà còn sắc sảo về nội dung.

- Bài thơ không chỉ hay về bố cục mà còn sắc sảo về ngôn ngữ.

- Bài thơ không chỉ hay về nghệ thuật nói chung, sắc sảo về. ngôn từ nó riêng.

g) Dấu hiệu đặc trưng của hai người được mô tả trong câu phải được biểu thị bằng những từ ngữ thuộc cùng một trường từ vựng và phải đối lập nhau trom một phạm trù. Tuy nhiên, “cao gầy” không thể đối lập với “mặc áo ca rô”. Câu sai về lô-gíc.

Nên sửa lại như sau :

- Trên sân ga chỉ còn lại hai người. Một người thì cao gầy, còn một người thì lùn và mập.

- Trên sân ga chỉ còn lại hai người. Một người thì mặc trắng, còn một người thì mặc áo ca rô..

h) Nếu dùng quan hệ từ "nền" trong câu này để nối các vế câu thì các vế phải có mối quan hệ nhân quả. Nhưng cần cù, chịu khó không thể là nguyên nhân dẫn đến rất mực yêu thương chồng con được. Câu này sai lỗi diễn đạt (dùng quan hệ từ)

Có thể Sửa như sau : Chị Dậu rất cần cù, chịu khó và chi rất mực yêu thương chồng con.

i) Trong câu này, hai vế câu “không phát huy những đức tính tốt đẹp con người xưa" và “người phụ nữ Việt Nam ngày nay không thể có được những nhiệm vụ vinh quang và nặng nề đó" không thể nối với nhau bằng cặp quan hệ từ nếu… thì được. Nếu vẫn giữ lại cặp quan hệ từ này thì phải they “có được” bằng “hoàn thành được”.

Câu có thể sửa như sau : Nếu không phát huy những đức tính tốt đẹp các người xưa thì người phụ nữ Việt Nam ngày nay không thể hoàn thành được những nhiệm vụ vinh quang và nặng nề đó.

k) Trong câu, các vế nối với nhau bằng vừa... vừa cũng có tính chất giống như quan hệ của các vế câu có hay (như câu d), không chỉ... mà còn (như câu e).

Câu này có thể sửa lại thành : Hút thuốc lá vừa có hại cho sức khoẻ, vừa tốn kém về tiền hạc.

Bài tập 2. Hãy tim những lỗi diễn đạt tương tự (lỗi lô-gíc) trong bài tập làm văn của mình hoặc của các bạn cùng lớp, trong lời nói hằng ngày hoặc trên các phương tiện truyén thông đại chúng.

Gợi ý

Trước hết, em tìm những câu sai về lỗi diễn đạt. Sau đó, từ những kinh nghiệm chữa lỗi diễn đạt của các câu ở bài tập 1, em tự làm.

chua loi dien dat sua bai chua loi dien dat