Soạn bài đập đá ở Côn Lôn

Thứ hai , 01/08/2016, 18:34 GMT+7
     

SOẠN BÀI ĐẬP ĐÁ Ở CÔN LÔN CỦA PHAN CHÂU TRINH

ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN

A. YÊU CẦU

- Cảm nhận được hình tượng lẫm liệt của người anh hùng cứu nước dù gặp bước nguy nan nhưng vẫn không sờn lòng đổi chí.

- Nắm được bút pháp lãng mạn, giọng điệu hào hùng của bài thơ.

B. GỢI Ý TRẢ LỜI CÂU HỎI, BÀI TẬP PHẦN BÀI HỌC

Câu hỏi 1. Em hình dung công việc đập đá của người từ ở Côn Đảo là một công viộc như thế nào ? (Chú ý không gian, điều kiện làm việc và tính chất công việc.)

Gợi ý

Công việc đập đá của người tù ở Côn Đảo: trên hòn đảo trơ trọi, giữa nắng gió biến khơi, trong chế độ nhà tù khắc nghiệt, công việc lao động khổ sai, nặng nhọc khiến nhiều người gục ngã vì kiệt sức.

Câu hỏi 2. Bốn câu thơ đầu có hai lớp nghĩa. Hai lớp nghĩa đó là gì ? Phân tích giá trị nghộ thuật của những câu thơ đó. Nhận xét về khâu khí của tác giả.

Gợi ý

Làm trai đứng giữa đất Côn Lốn,

Lừng lẫy làm cho lở núi non.

Xách búa đánh tan năm bảy đống,

Ra tay đập bể mấy trăm hòn.

Bốn câu thơ đầu của bài thơ diễn đạt hai tầng nghĩa. Tầng nghĩa thứ nhất, miêu tả chân thực một công việc lao động khổ sai, cực nhọc của người tù ở những hòn núi ngoài Côn Đảo. Tầng nghĩa thứ hai, quan trọng hơn, khắc họa nổi bật tầm vóc khổng lồ của người anh hùng với những hành động phi thường.

Câu thơ thứ nhất miêu tả bối cảnh không gian và tạo dựng tư thế hiên ngang, sừng sững, đầu đội trời, chân đạp đất của người anh hùng, của bậc “làm trai”. “Chí làm trai” là lòng kiêu hãnh, là ý chí tự khẳng định mình, là khát vọng hành động mãnh liệt. Dân gian có những câu ca nói về phận “làm trai” : “Làm trai cho đáng nên trai - Xuống Đông Đông tĩnh, lên Đoài Đoài yên”, hay “Làm trai quyết chí tang bồng - Sao cho tỏ mặt anh hùng mới cam”. Những nhà cách mạng cũng quan niệm về “làm trai”, “chí trai” : “Đã sinh ra làm trai thì cũng phải khặc đời” (Phan Bội Châu), “Chí làm trai nam, bắc, tây, đông - Cho phỉ sức vẫy vùng trong bốn biển” (Nguyễn Công Trứ)... Như vậy, quan niệm về “chí làm trai” có mạch nguồn từ quan niệm nhân sinh truyền thống. Trong câu thơ của Phan Châu Trinh, quan niệm này được thể hiện một lần nữa trong một hoàn cảnh cụ thể “Làm trai đứng giữa đất Côn Lôn'. Người trai đường hoàng, kiêu hãnh đứng giữa đất, trời, biển cao rộng - một vẻ đẹp hùng tráng, một tư thế lồng lộng của con người làm chủ giang sơn.

Ba câu thơ sau, bằng bút pháp khoa trương, bằng những từ ngữ diễn tả những động tác mạnh mẽ, sức mạnh ghê gớm “lừng lẫy”, “lở núi non”, “xách búa”, “ra tay”, “đánh tan”, “đập bể”..., tác giả đã làm nổi bật sức mạnh to lớn, tư thế hiên ngang, ngạo nghễ, ngang tầm vũ trụ và hành động quả quyết, phi thường của người anh hùng.

Câu hỏi 3. Bốn câu thơ cuối bộc lộ trực tiếp những cảm xúc và suy nghĩ của tác giả. Em hây tìm hiểu ý nghĩa những câu thơ này và cách thức biểu hiện xúc cảm của tác giả.

Gợi ý

- Bốn câu thơ cuối tác giả đã trực tiếp bộc lộ cảm xúc và suy nghĩ của mình : Tháng ngày bao quản thản sành sỏi,

Mưa nắng càng bền dạ sắt son.

Những kẻ vá trời khi lỡ bước,

Gian nan chi kể việc con con.

Câu thơ chứa đựng khẩu khí ngang tàng của người anh hùng không chịu khuất phục hoàn cảnh, luôn giữ vững niềm tin và ý chí chiến đấu sắt son. Ý chí kiên cường ấy kết hợp với tầm vóc lẫm liệt, oai phong đã tạo nên một hình tượng giàu chất sử thi và gây ấn tượng mạnh.

- Đê làm nổi bật chí lớn của ngưòi anh hùng, tác giả đã tạo thế tương quan đối lập :

+ Giữa những thử thách gian nan (tháng ngày, mưa nắng) với sức chịu đựng dẻo dai, bền bỉ và ý chí chiến đấu sắt son của người chiến sĩ cách mạng (thân sành sỏi, càng bền dạ sắt son).

+ Giữa chí lớn của những người dám mưu đồ sự nghiệp cứu nước với những thử thách phải gánh chịu trên bước đường chiến đấu. Đó là đối lập giữa những kẻ vá trời (mượn hình tượng Nữ Oa đội đá vá trời) với lỡ bước, gian nan (bị đày, mang trên mình án chém). Tuy nhiên, Phan Câu Trinh xem đó như là “việc con con”.

 

PHẦN LUYỆN TẬP

Bài tập 1. Đọc diễn cảm bài thơ.

Gợi ý

Đọc rõ ràng, rành mạch từng câu, từng chữ; chú ý đọc nhấn các từ miêu tả hành động, đọc nhẹ nhàng các từ ngữ chi kể, việc con con.

Ngất giọng theo nhịp của thể thơ quy định, đặc biệt ở những cặp đối (3-4 và 5 - 6)

Thể hiện được khẩu khí ngang tàng, giọng điệu hào hùng của bài thơ.

Bài tập 2. Qua cả hai bài thơ Vào nhà ngạc Quảng Đông cảm tác và Đập đá ở Côn Lôn, em hãy trình bày lại những cảm nhận của mình về vẻ đẹp hào hùng, lãng mạn của hình tượng nhà nho yêu nước và cách mạng đầu thế kỉ XX.

Gợi ý

- Hai bài thơ Vào nhà ngục Quảng Đông cảm tác và Dập đá ở Côn Lôn đều là cách “nói chí”, thể hiện khẩu khí của những bậc anh hùng hào kiệt khi sa cơ, lỡ bước rơi vào vòng tù ngục. Tuy nhiên, lời lẽ trong hai bài thơ hoàn toàn không khoa trương, sáo rỗng.

- Hai bài thơ thể hiộn vẻ đẹp hào hùng, lãng mạn của người anh hùng trước hết ở khí phách ngang tàng, lẫm liệt ngay cả trong thử thách, gian nan có thể đe dọa đến tính mạng (xem việc ở tù như một bước dừng chân tạm nghỉ, xem việc lao động khổ sai là một “việc con con” không đáng kể), vẻ đẹp ấy còn biểu hiện ở ý chí chiến đấu và niềm tin không dời đổi vào sự nghiệp của mình (Thân ấy vần còn, cồn sự nghiệp...).

dap da o con lon soan bai dap da o con lon