Soạn bài dấu ngoặc đơn và dấu hai chấm

Chủ nhật , 31/07/2016, 22:39 GMT+7
     

SOẠN BÀI DẤU NGOẶC ĐƠN VÀ DẤU HAI CHẤM

A. YÊU CẦU

- Hiểu rõ công dụng của dấu ngoặc đơn và dấu hai chấm : dấu ngoặc đơn dùng để đánh dấu phần chú thích (giải thích, thuyết minh, bổ sung thêm); dấu hai chấm dùng để đánh dấu phần giải thích, thuyết minh cho một phần trước đó và đánh dấu lời dẫn trực tiếp (dùng với dấu ngoặc kép) hay lời đối thoại (dùng vói dấu gạch ngang).

- Biết dùng dấu ngoặc đơn và dấu hai chấm trong khi viết.

B. GỢI Ý TRẢ LỜI CÂU HỎI, BÀI TẬP

PHẦN BÀI HỌC

I. Dấu ngoặc đơn

Đọc những đoạn trích sau và trả lời câu hỏi.(SGK, tr. 134)

Câu hỏi :

- Dấu ngoặc đơn trong những đoạn trích trên dùng để làm gì ?

- Nếu bỏ phần dấu ngoặc đơn thì ý nghĩa cơ bản của những đoạn trích trên có thay đổi không ?

Gợi ý

- Dấu ngoặc đơn dùng để đánh dấu :

a) Phần giải thích để làm rõ cho từ họ. Phần này giúp người đọc hiểu rõ hơn họ là những người bản xứ.

b) Phần thuyết minh về một loài động vật mà tên của nó (ba khía) được dùng đê gọi tên một con kênh. Phần này giúp người đọc hình dung rõ hơn đặc điểm của con kênh này.

c) Phần bổ sung thêm thông tin về năm sinh Ợ01), năm mất (762) của nhà thơ Lí Bạch và phần chú thích thêm về địa danh Miên Châu thuộc tỉnh nào (TứXuyên).

- Nếu bỏ phần dấu ngoặc đơn thì ý nghĩa cơ bản của những đoạn trích trên không thay đổi. Phần trong ngoặc đơn chỉ giải thích, bổ sung thêm thông tin chứ không thuộc phần nghĩa cơ bản.

II. Dấu hai chấm

Dấu hai chấm trong những đoạn trích sau dùng để làm gì ? (SGK, tr. 135) Gợi ý

Dấu hai chấm trong các đoạn trích trên dùng để đánh dấu (báo trước):

a) Lời đối thoại (của Dế Mèn nói với Dế Choắt và của Dế Choắt nói với Dế Mèn).

b) Lời dẫn trực tiếp (tác giả Thép Mới dẫn lại lời của người xưa).

c) Phần giải thích cho nội dung thông tin được nêu trước đó (giải thích lí do thay đổi tâm trạng của tác giả trong ngày đầu tiên đi học).

PHẦN LUYỆN TẬP

Bài tập 1. Giải thích công dụng của dấu ngoặc đơn trong những đoạn trích sau:

(SGK, tr. 135-136)

Gợi ý

Công dụng của dấu ngoặc đơn trong các đoạn trích trên :

a) Dùng đế đánh dấu phđn giải thích ý nghĩa các cụm từ tiếng Hán : tiệt nhiên, định phận tại thiên thư, hành khan thủ bại hư.

b) Đánh dấu phần thuyết minh nhằm giúp người đọc hiểu rõ trong 2.290 m chiều dài của cầu có tính cả phần cầu dẫn.

c) Dấu ngoặc đơn trong đoạn văn này được dùng ở hai vị trí. Vị trí thứ nhất, dấu ngoặc đơn đánh dấu phần bổ sung (theo quan hệ lựa chọn). Vị trí thứ hai, dấu ngoặc đơn đánh dấu phần thuyết minh để làm rõ những phương tiện ngôn ngữ ở đủy là gì.

Bài tập 2. Giải thích công dụng của dấu hai chấm trong những đoạn trích sau:

(SGK, tr. 136)

Gợi ý

Giải thích công dụng của dấu hai chấm :

a) Đánh dấu (báo trước) phần giải thích cho ý : họ thách nặng quá.

b) Đánh dấu (báo trước) lời đối thoại của Dế Choắt nói với Dê Mèn và phần thuyết minh nội dung mà Dế Choắt khuyên Dế Mèn.

c) Đánh dấu (báo trước) phần thuyết minh cho ý: đủ màu là những màu nào.

Bài tập 3. Có thể bỏ dấu hai chấm trong đoạn trích sau được không ? Trong đoạn trích này, tác giả dùng dấu hai chấm nhằm mục đích gì ? (SGK, tr. 136)

Gợi ý

Có thể bỏ dấu hai chấm nằm ở hai vị trí trong đoạn văn mà ý nghĩa cơ bản của đoạn văn vẫn không thay đổi. Tuy nhiên, nếu thêm dấu hai chấm vào thì nội dung ở phẩn sau dấu hai chấm sẽ được nhấn mạnh hơn.

Bài tập 4. Quan sát câu sau và trả lời câu hỏi.

Phohg Nha gồm hai hộ phận : động khô và động nước.

- Có thể thay dấu hai chấm bằng dấu ngoặc đơn được không ? Nếu thay thì ý nghĩa của câu có gì thay đổi ?

- Nếu viết lại là Phong Nha gồm : động khô và dộng nước thì có thể thay dấu hai chấm bằng dấu ngoặc đơn được không ? Vì sao ?

Gợi ý

- Có thể thay dấu hai chấm bằng dấu ngoặc đơn được. Khi thay như vậy, ý nghĩa của câu cơ bản không thay đổi. Tuy nhiên, khi thay bằng dấu ngoặc đơn vào phần sau dấu hai chấm thì nội dung phần này chỉ có tác dụng đi kèm thêm chứ không thuộc nội dung cơ bản của câu như khi phần này đặt sau dấu hai chấm.

- Nếu viết lại là Phong Nha gồm : động khô và động nước thì không thể thay dấu hai chấm bằng dấu ngoặc đơn được, bởi vì vế động khô và động nước không thuộc phần chú thích. Chỉ khi nào lược bỏ phần sau dấu hai chấm mà phần còn lại vẫn hoàn chỉnh về nghĩa thì khi ấy mới thay dấu hai chấm bằng dấu ngqặc đơn được.

Bài tập 5. Một HS chép lại đoạn văn của Thanh Tịnh như sau: (SGK, tr. 137)

Câu hỏi :

- Bạn đó chép lại dấu ngoặc đơn đúng hay sai ? Vì sao ?

- Phần được đánh dấu bằng dấu ngoặc đơn có phải là một bộ phận của câu không ?

Gợi ý

- Bạn đó đã chép lại dấu ngoặc đơn sai. Dấu ngoặc đơn bao giờ cũng được dùng thành cặp. Ớ đây, bạn mới dùng phần mở của dấu ngoặc đơn chứ chưa có phần đóng.

- Phần được đánh dấu bằng dấu ngoặc đơn không phải là một bộ phận của câu.

Bài tập 6. Dựa vào nội dung đã học ở văn bản Bài toán dân số hãy viết một đoạn văn ngắn về sự cần thiết phải hạn chế việc gia tăng dân số; trong đoạn văn có dùng dấu ngoặc đơn và dấu hai chấm.

Gợi ý

Đoạn văn phải có nội dung liên quan đến nội dung văn bản Bài toán dân số đã học và phải sử dụng dấu ngoặc đơn và dấu hai chấm như bài tập yêu cầu.

dau ngoac don dau hai cham soan bai dau ngoac don dau hai cham