Soạn bài đêm nay Bác không ngủ

Thứ ba , 23/08/2016, 20:55 GMT+7
     

SOẠN BÀI ĐÊM NAY BÁC KHÔNG NGỦ CỦA MINH HUỆ

 

I. KIẾN THỨC CƠ BẢN

- Qua câu chuyện về một đêm không ngủ của Bác Hồ trên đường đi chiến dịch, bài thơ đã thế hiện tấm lòng yêu thương sâu sắc, rộng lớn của Bác với bộ đội và nhân dân, đồng thời thể hiện tình cảm yêu kính, cảm phục của người chiến sĩ đối với lãnh tụ.

- Bài thơ sử dụng thế thơ năm chữ, có nhiều vần liền thích hợp với lối kế chuyện, kết hợp miêu tả, kế với biểu cảm, có nhiều chi tiết giản dị, chân thực và cảm động.

II. MỘT SỐ NỘI DUNG MỚI VÀ KHÓ

- Minh Huệ tên khai sinh là Nguyễn Thái, sinh năm 1927, quê ở tính Nghệ An, làm thơ từ thời kháng chiến chống thực dân Pháp.

- Trong cuộc đời, Bác đã bao đêm mất ngủ vì lo việc nước, thương dân. Những đêm như thế đã đi vào thơ Bác (Không ngủ dược, Cảnh khuya,...). Nhà thơ Minh Huệ cũng có một bài thơ nổi tiếng của mình viết về một đêm Người không ngủ.

Bài thơ Đêm nay Bác không ngú của Minh Huệ dựa trên sự kiện có thực: trong chiến dịch Biên giới cuối năm 1950, Bác Hồ trực tiếp ra mặt trận theo dõi và chĩ huy cuộc chiến đấu của bộ đội và nhân dân ta. Đầu năm 1951, Minh Huệ ở Nghệ An, gặp một người là bộ đội vừa từ Việt Bắc về. Người bạn ấy kế cho nhà thơ một kỉ niệm được gặp Bác trong một đêm trên đường đi chiến dịch Biên giới. Câu chuyện gây xúc động cho Minh Huệ và ông đã dựa vào đó đế sáng tác bài thơ.

Bác là hình tượng trung tâm của bài thơ. Hình tượng Bác Hồ hiện lên thật bình dị và cảm động qua cách miêu tả ngoại hình, tư, thế, cử chỉ, lời nói và đặc biệt là hiện ra qua cái nhìn của nhân vật người chiến sĩ.

Bài thơ vừa biểu hiện được tâm lòng yêu thương rộng lớn của Bác với đồng bào, chiến sĩ, dân công vừa thể hiện được tình cảm của bộ đội và nhân dân ta đối với Người.

Bài thơ kết thúc bằng một lời giải thích mang tính khái quát:

Đêm nay Bác không ngủ Vì một lẽ thường tình Bác là Hồ Chí Minh.

Bác thức là lẽ thường tình, nhưng đối với chúng ta, đó là điều kì diệu. Cái tên Hồ Chí Minh vang lên như một định nghĩa về phẩm chất đạo đức của Người.

- Đêm nay Bác không ngủ là bài thơ trữ tình có yếu tố tự sự. Trọng tâm của bài thơ là nhằm biểu hiện tình cảm, cảm xúc của nhân vật trữ tình. Tuy nhiên, bài thơ cũng có hoàn cảnh, sự việc, diễn biến của câu chuyện. Trong chương trình Ngữ văn lớp 6 có bài thơ Lượm của nhà thơ Tố Hừu, bài thơ Mưa của Trần Đăng Khoa cũng thuộc loại trữ tình tự sự như bài thơ này.

III. CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP

1. Bài thơ Đêm nay Bác không ngủ kể lại câu chuyện gì? Em hãy kể tóm tắt câu chuyện đó.

Gợi ý:

Bài thơ Đêm nay Bác không ngủ kế về đêm không ngủ của Bác Hồ trên đường đi chiến dịch trong thời kì kháng chiến chống thực dân Pháp.

Tóm tắt:

Trên đường đi chiến dịch, trời lạnh, mưa lâm thâm. Đêm đã rất khuya, một anh đội viên tĩnh giấc, giật mình khi thây Bác Hồ đang đốt lửa và đi dém chăn cho bộ đội thật nhẹ nhàng. Anh mời Bác ngủ, nhưng tới lần thứ ba thức giấc, anh vẫn thấy Bác ngồi đinh ninh. Chứng kiến cảnh đó, anh đội viên xúc động và cảm phục tấm lòng cao cả của Bác.

2. Hình tượng Bác Hồ trong bài thơ được miêu tả qua con mắt và cảm nghĩ của ai? Cách miêu tả đó có tác dụng gì đối với việc thể hiện tâm hồn cao đẹp của Bác Hồ và tâm lòng của anh bộ đội đối với lãnh tụ?

Gợi ý:

Hình tượng Bác Hồ trong bài thơ được miêu tả qua con mắt và cảm nghĩ của anh đội viên.

Tác giá đã sáng tạo hình tượng anh đội viên vừa là người kháng chiến, tham gia vào câu chuvện Hình tượng Bác Hồ hiện ra một cách tự nhiên, có tính khăng định lại được đặt trong mối quan hệ gần gũi, ấm áp với người chiến sĩ. Qua đó, người chiến sĩ hiểu thêm tấm lòng nhân ái bao la của Bác.

3. Bài thơ kế về hai lần anh đội viên thức dậv nhìn thây Bác không ngủ. Em hày so sánh cảm nghĩ và tâm trạng của anh đội viên đôi với Bác Hồ trong hai lần đó.

* Vì sao trong bài thơ không kế lần thứ hai? Qua cảm nghĩ của anh đội viên, hình ảnh Bác Hồ và tấm lòng của Bác đã được khắc họa sâu đậm như thê nào?

Gợi ý:

* Lần đầu:

- Anh ngạc nhiên vì trời đã khuya mà Bác vần “trầm ngâm” bên bếp lứa. Việc làm của Bác khiến anh xúc động bởi anh hiếu Bác ngồi đốt lửa đề sưởi ấm cho các chiến sĩ.

- Niềm xúc động lớn hơn khi chứng kiến cảnh Bác đi “dém chăn” cho chiến sĩ nhẹ nhàng. Trong trạng thái mơ màng, anh cảm nhận được sự lớn lao, gần gũi của vị lãnh tụ => Hình ảnh Bác hiện ra qua cái nhìn xúc động của anh chiến sĩ trong trạng thái mơ màng vừa lớn lao, vĩ đại, nhưng lại hết sức gần gũi, sưởi ấm lòng anh hơn ngọn lửa hồng.

- Anh thổn thức, lo lắng: Mời Bác đi nghỉ => lo cho sức khoẻ của Bác.

+ Lần thứ 3: thấy Bác vẫn ngồi đinh ninh. Sự lo lắng của anh đã thành sự hốt hoảng, thực sự. Nếu ở lần đầu anh chĩ dám thì thầm hỏi nhỏ, thì giờ đây, anh hết sức năn nỉ, nũng nịu rất đáng yêu.

- Anh cảm nhận một lần nữa thật sâu xa, thấm thìa tấm lòng mênh mông của Bác với nhân dân, thấu hiểu tình thương, đạo đức cao cả của Bác. Anh đã lớn thêm lên về tâm hồn, tình cảm khi được hưởng một hạnh phúc thật lớn lao.

Bởi thế nên: “Lòng vui sướng ... cùng Bác”

Bài thơ đã thế hiện chân thực tình cảm của anh đội viên, cũng là tình cảm chung của bộ đội và nhân dân đối với Bác Hồ. Đó là lòng kính yêu vừa thiêng liêng vừa gần gũi, niềm hạnh phúc được nhận tình yêu thương và sự chăm sóc của Bác Hồ, là niềm tự hào về lãnh tụ vĩ đại mà bình dị. Bài thơ không kế về lần thứ hai anh đội viên thức giấc. Điều này cho thấy trong đêm ấy anh đã nhiều lần tĩnh giấc và lần nào anh cũng chứng kiến Bác không ngủ. Từ lần thức dậy thứ nhất đến lần thứ ba, tâm trạng anh mới có sự biến đổi rõ rệt.

4. Hãy cho biết vì sao trong đoạn kết nhà thơ lại viết:

Đêm nay Bác không ngủ Vì một lẽ thường tình Bác là Hồ Chí Minh.

Gợi ý:

Trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng cua mình, Bác Hồ đã trải qua nhiều đêm không ngù. Thời kì bị giam cầm trong nhà lao của Tưởng Giới Thạch, Bác cũng: Một canh, hai canh, lại ba canh. Và đêm nay, lại một đêm không ngủ; đơn giản vì Bác là Hồ Chí Minh - vị cha già của dân tộc.

5. Bài thơ được làm theo thể thơ năm chữ.

- Mỗi dòng thơ có năm tiếng; mỗi khổ có bốn dòng thơ.

- Cách gieo vần giữa các dòng trong một khổ thơ: chữ cuối câu thứ hai và chữ cuối câu thứ ba vần liền với nhau.

- Chữ cuối của dòng cuối mỗi khổ vần với chữ cuối của dòng đầu của khổ tiếp theo.

Chính cách gieo vần được nối nhau như trên cho nên thể thơ năm chữ này thích hợp với cách kể chuyện (tự sự) như bài "Đêm nay Bác không ngủ".

6. Trong bài thơ, từ láy được sử dụng như một yếu tố nghệ thuật nổi bật, đem đến cho bài thơ một vẻ đặc sắc riêng:

- Từ láy có tác dụng miêu tả tạo hình:

+ Vẻ mặt Bác trầm ngâm

+ Mái lều tranh xơ xác

+ Bác vẫn ngồi đinh ninh

+ Bóng Bác cao lồng lộng...

- Từ láy làm tăng giá trị biểu cảm:

+ Anh đội viên mơ màng

+ Thổn thức cả nỗi lòng

+ Thầm thì anh hỏi nhỏ

+ Nhưng bụng vẫn bồn chồn

+ Anh hốt hoảng giật mình

+ Anh đội viên nằng nặc...

dem nay bac khong ngu soan bai dem nay bac khong ngu minh hue