Soạn bài hành động nói tiếp theo

Thứ tư , 03/08/2016, 22:04 GMT+7
     

SOẠN BÀI HÀNH ĐỘNG NÓI TIẾP THEO

A. YÊU CẦU

- Nắm được cách thực hiện hành động nói : hành động nói có thể thực hiện bằng cách trực tiếp (dùng kiểu câu có chức năng chính phù hợp với hành động đó) và gián tiếp (bằng các kiểu câu khác).

- Luyện tập hành động nói qua các bài tập trong SGK.

B. GỢI Ý TRẢ LỜI CÂU HỎI, BÀI TẬP PHẦN BÀI HỌC

Cách thực hiện hành động nói

1. Đánh số thứ tự trước mỗi câu trần thuật trong đoạn trích sau đây. Xác định mục đích nói của những câu ấy bằng cách đánh dấu (+) vào ô thích hợp và đánh dấu (-) vào ô không thích hợp theo bảng tổng hợp kết quả bên dưới.

(SGK, t.2, tr. 70)

Gợi ý

Câu 

 Mục đích

1

2

3

4

5

 Hỏi

-

-

-

-

-

 Trình bày

+

+

+

-

-

 Điều khiển

-

-

-

+

+

 Hứa hẹn

-

-

-

-

-

 Bộc lộ cảm xúc

-

-

-

-

-

 

2. Dựa theo cách tổng hợp kết quả ở bài tập trên, hãy lập bảng trình bày quan hệ giữa kiểu câu nghi vấn, cầu khiến, cảm thán, trần thuật vói những kiểu hành động nói mà em đã biết. Cho ví dụ minh họa.

Gợi ý

Kiểu câu

Kiểu hành dộng nói

Ví dụ

 Trần thuật

 trình bày, hứa hẹn

 - Hôm nay các em được nghỉ.

 -  Mình hứa mai mình sẽ đến.

 Nghi vấn

 hỏi

 Cô giáo bảo cả lớp à ?

 Cầu khiến

 điều khiển

 Tắt quạt di!

 Cảm thán

 bộc lộ cảm xúc

 Ôi, món quà tuyệt quá !

 

PHẦN LUYỆN TẬP

Bài tập 1. Tìm các câu nghi vấn trong bài Hich tướng sĩ của Trần Quốc Tuấn. Cho biết những câu ấy được dùng để làm gì? Vị trí của mỗi câu nghi vấn trong từng đoạn văn có liên quan như thế nào đến mục đích nói của nó ?

Gợi ý

Trong bài Hịch tướng sĩ của Trần Quốc Tuấn có bốn câu nghi vấn. Đó là các câu :

- Lúc bấy giờ, dẫu các ngươi muôn vui vẻ phỏng có được không ?

- Lúc bấy giờ, dẫu các ngươi không muốn vui vẻ phỏng cố được không?

- Vì sao vậy ?

- Nếu vậy, rồi đây sau khi giặc giã dẹp yên, muôn đời để thẹn, há còn mặt mũi nào đứng trong trời đất nữa ?

Câu thứ nhất dùng để trình bày suy nghĩ của tác giả, mục đích nhằm nhắc nhở tướng sĩ không nên bàng quan trước tình cảnh của đất nước, đừng sa vào ăn chơi tầm thường, như thế, đến khi nước mất nhà tan thì sao mà vui vẻ được.

Câu thứ hai dùng để trình bày suy nghĩ của tác giả, mục đích khẳng định chiến thắng nếu tướng sĩ cùng dốc lòng đánh giặc cứu nước, lúc ấy không thể không vui vẻ.

Câu thứ ba nhằm gây sự chú ý đối với người nghe. Câu hỏi còn có mục đích nêu vấn để để tác giả chuẩn bị lí giải ở phần sau.

Câu thứ tư là câu dùng để khơi dậy nỗi nhục mất nước trong tướng sĩ. Tác giả khẳng định tướng sĩ sẽ phải mang nỗi nhục nhã, hổ thẹn nếu không biết rửa nhục, không lo trừ hung, không dạy quân sĩ đánh giặc cứu nước.

Bài tập 2. Nhiều người có nhận xét là trong các bài nói, bài viết của mình, Chủ tịch Hồ Chí Minh thường kêu gọi chiến sĩ, đồng bào bằng những câu trần thuật. Hãy tìm những CÛU trần thuật có mục đích cẩu khiến trong các đoạn trích dưới đây của Người và cho biết hình thức diễn đạt ấy có tác dụng như thế nào trong việc động viên quần chúng.

(SGK, t.2, tr. 71)

Gợi ý

a) Tất cả các câu trong đoạn trích đều là những câu trần thuật có mục đích cầu khiến.

b) Câu thứ hai trong đoạn trích là câu trần thuật có mục đích cầu khiến.

Việc dùng câu tường thuật để kêu gọi của Bác đã làm cho quần chúng thấy gần gũi với lãnh tụ hơn và ai cũng cảm thấy nhiệm vụ mà lãnh tụ giao chính là nguyện vọng thiết tha của Bác, đồng thời cũng là nguyện vọng của mình.

Bài tập 3. Tìm các câu có mục đích cầu khiến trong đoạn trích sau. Mỗi câu ấy thể hiện quan hệ các nhân vật và tính cách nhân vật như thế nào ?

(SGK t.2, tr. 72)

Gợi ý

Câu có mực đích cầu khiến :

Dế Choắt : “Song anh cho phép em mới dám nói...”, “Anh đã nghĩ thương

em như thế thì anh dào giúp em một cái ngách sang hên nhà anh, phòng khi tắt lửa tối đèn có đứa nào đến bắt nạt thì em chạy sang.. 

Dế Mèn : “Được, chú mày cứ nói thẳng thừng ra nào”, “Thôi, im cái điệu hát mưa dầm sùi sụt ấy đi.”

Dế Choắt là người yếu đuối hơn nên nói lời đề nghị một cách khiêm nhường, nhã nhặn, có chút ngập ngừng, sợ sệt. Dế Mèn kiêu căng, tỏ ra mình là bẻ trên nên lời nói tỏ ra huênh hoang, hách dịch.

Bài tập 4. Trong các cách hỏi đường dưới đây, em nên dùng những cách nào để hỏi người lớn ?

a) Bác có biết bưu diện ở đâu không ạ ?

b) Bác làm ơn chỉ giùm cháu bưu diện ở đâu ạ.

c) Bưu điện ỏ đâu, hả bác ?

d) Chỉ giùm cháu bưu điện ở dâu với !

e) Bác có thể chỉ giúp cháu bưu điện ở đâu không ạ ?

Gợi ý

Có thể chọn các cách : (a), (b), (e). Tuy nhiên, trong ba cách này thì cách (b) và (e) mang tính lịch sự cao hơn.

Bài tập 5. Trong quán ăn, một người nói với người bên cạnh : “Anh có thể chuyển giúp tôi lọ gia vị không ạ ?”. Theo em, trong những hành động dưới đây, người nghe nên chọn hành động nào ?

a) Lẳng lăng đưa lọ gia vị cho ngưòi kia.

b) Trả lời người kia : “Có chứ ạ ! Cái lọ ấy không nặng đâu mà !”.

c) Đưa lọ gia vị cho người kia và nói: “Mời anh” (hoặc “Mời chị, “Mời Bác”,.)

Gợi ý

Chọn hành động (c), vì chỉ đưa mà không nói lời nào là không lịch sự, còn nói thêm “cái lọ không nặng” là hiểu sai mục đích người nói.

hanh dong noi hanh dong noi tiep theo soan bai hanh dong noi tiep theo