Soạn bài mạch lạc trong văn bản

Thứ tư , 10/08/2016, 09:08 GMT+7
     

SOẠN BÀI MẠCH LẠC TRONG VĂN BẢN

I. MẠCH LẠC VÀ NHỮNG YÊU CẦU VỀ MẠCH LẠC TRONG VĂN BẢN

1. Mạch lạc trong văn bản 

Câu hỏi 1:

Hai chữ mạch lạc trong Đông y vốn có nghĩa là mạch máu trong thân thể. Trong một văn bản cũng có cái gì giống như mạch máu làm cho các phần của văn bản thống nhất lại, gọi là mạch lạc. Dựa vào hiểu biết trên, em hãy xác định mạch lạc trong văn bản có những tính chất gì?

Gợi ý:

Mạch lạc trong văn bản gồm ba tính chất sau:

- Trôi chảy thành dòng, thành mạch;

- Tuần tự đi qua khắp các phần, các đoạn trong văn bản;

- Thông suốt, liên tục, không đứt doạn.

Câu hỏỉ 2:

Có người cho rằng: Trong văn bản, mạch lạc là sự nối tiếp của các câu, các ý theo một trình tự hợp lí. Em có tán thành ý kiến đó không? Vì sao?

Gợi ý:

Em hoàn toàn tán thành ý kiến trên vì giữa các câu, các ý của một bài văn được trình bày theo một thứ tự hợp lí thì nội dung trong đó mới trở nên thông suốt, giúp cho người đọc, người nghe nắm bắt một cách dễ dàng.

2. Các điều kiện để một văn bản có tính mạch lạc

Câu hỏi 2a:

Văn bản Cuộc chia tay của những con búp bê kể về nhiều sự việc khác nhau. Hãy cho biết toàn bộ sự việc trong văn bản xoay quanh sự việc chính nào? “sự chia tay” và “những con búp bê” đóng vai trò gì trong truyện? Hai anh em Thành và Thuỷ có vai trò gì trong truyện?

Gợi ý:

- Đọc văn bản, chúng ta nhận thấy toàn bộ sự việc chính là bố mẹ của Thành và Thuỷ li hôn nên hai anh cũng phải xa nhau và những con búp bê cũng phải chia tay.

- Trong truyện “sự chia tay” và “những con búp bê” đóng vai trò chủ đạo và xuyên suốt toàn bộ câu chuyện.

- Hai anh em Thành, Thuỷ là hai nhân vật có mặt từ đầu đến cuối của văn bản, chứng kiến tất cả các sự việc diễn ra. Đây là hai nhân vật chính góp phần quan trọng vào việc thể hiện nội dung, tư tưởng của văn bản.

Câu hỏi 2b:

Các từ ngữ: chia tay, chia đồ chơi, chia ra, chia đi, chia rẽ, xa nhau... cứ lặp đi lặp lại trong bài. Một loạt các từ ngữ và chi tiết khác biểu thị ý không muốn phân chia cũng lặp đi lặp lai. Theo em, đó có phải là chủ đề (vấn đề chủ yếu) liên kết các sự việc nêu trên thành một thể thống nhất không? Đó có thế xem là mạch lạc của văn bản không?

Gợi ý:

Các từ ngữ: chia tay, chia đồ chơi, chia ra, chia đi, chia rẽ, xa nhau... cứ lặp đi lặp lại trong bài. Một loạt các từ ngữ biểu thị ý không muốn phân chia cũng lặp đi lặp lại: anh cho em tất, chẳng muôn chia bôi, chúng lại thân thiết quàng tay lên vai nhau, không bao giờ để chúng nó ngồi cách xa nhau. Như vậy tất cả các từ ngữ và chi tiết nêu trên đều đề cập đến chủ đề chia tay: đau đớn và tha thiết. Chính nó đã sâu chuỗi các từ ngữ và các chi tiết trong chuyện thành một khối thống nhất. Đó chính là mạch lạc của văn bản.

Câu hỏi 2c:

Trong văn bản Cuộc chia tay của những con búp bẽ có đoạn kể về hiện tại, có đoạn kế việc quá khứ, có đoạn kề về việc ở nhà, có đoạn kể việc ở trường, có đoạn kế chuyện hôm qua, có đoạn kể chuyện sáng nay,...

Hãy cho biết các đoạn ấy được nối với nhau theo mối liên hệ nào? Những mối liên hệ giữa các đoạn ấy có tự nhiên và hợp lí không?

Gợi ý:

Trong câu chuyện, các đoạn được nối với nhau theo mối liên hệ thời gian, không gian, liên hệ tâm lí và liên hệ ý nghĩa. Các mối liên hệ ấy rất tự nhiên, hợp lí vì nó tuân theo trình tự về thời gian, không gian và theo diễn biến tâm lí của con người.

LUYỆN TẬP

Bài tập 1. Hãy tìm hiểu tính mạch lạc của:

a. Văn bản Mẹ tôi (Et-môn-đô đơ A-mi-xi).

Gợi ý:

Trong văn bản Mẹ tôi của A-mi-xi, các phần, các đoạn, các câu văn đều nói về một chủ đề: tình yêu thương của cha mẹ dành cho con. Chủ đề đó được biểu hiện thông suốt và liên tục giữa các phần trong văn bản:

Phần 1: Nêu nguyên nhân bố viết thư cho En-ri-cô.

Phần 2: Trước việc thiếu lễ độ của con trai, người bô" có thái độ đau đớn và tức giận.

Phần 3: Những lời dạy nghiêm khắc chân thành của người cha.

b. Văn bản Lão nông dân và các con

- Chủ đề của văn bản là: sức lao động của con người. Chủ đề đó được các câu, đoạn thơ thế hiện theo một trình tự hợp lí, lôgíc, giúp cho chủ đề của văn bản được liên tục và thông suốt, thể hiện như sau:

+ Hai câu đầu: Giới thiệu chủ đề của câu chuyện.

+ Mười câu tiếp: Lời căn dặn của người cha.

+ Phần còn lại: Con làm theo lời cha dạy nên đã có kết quả tốt đẹp

- Chủ đề xuyên thấm toàn đoạn văn là sắc vàng trù phú, đầm ấm giữa ngày mùa của làng quê trong mùa đông.

Các câu trong đoạn văn được trình bày hợp lí, thống nhất, ý chủ đạo làm cho mạch văn liên tục thông suốt và hấp dần người đọc. Điều đó thế hiện rõ: câu đầu giới thiệu bao quát sắc vàng, tiếp theo trình bày những biếu hiện cụ thể của sắc vàng và cuối cùng bộc lộ suy nghĩ, cảm xúc của người viết trước cảnh sắc đó.

Bài tập 2: Trong truyện Cuộc chia tay của những con búp bê, tác giả đã không thuật lại tỉ mỉ nguyên nhân dẫn đến sự chia tay của hai người lớn. Theo em, như vậy có làm cho tác phẩm thiếu mạch lạc không?

Gợi ý:

Trong văn bản, chủ đề chính là cuộc chia tay của hai anh em Thành, Thuỷ và những con búp bê. Do vậy, nếu thuật lại tỉ mỉ nguyên nhân dẫn đến sự chia tay của người lớn sẽ làm cho chủ đề của câu chuyện bị phần tán, không tạo thành sự thống nhất cao, rất có thể sẽ làm mât đi tính mạch lạc của văn bản.

Do vậy, việc không kế lại tỉ mĩ nguyên nhân trên là một sáng tạo của tác giả để đảm bảo cho văn bản có tính mạch lạc.

mach lac trong van ban soan bai mach lac trong van ban