Soạn bài miêu tả và biểu cảm trong văn bản tự sự

Chủ nhật , 31/07/2016, 13:02 GMT+7
     

SOẠN BÀI MIÊU TẢ VÀ BIỂU CẢM TRONG VĂN BẢN TỰ SỰ

A. YÊU CẦU

- Hiểu được: Trong văn bản tự sự người ta thường kết hợp kể với tả và biểu cảm. Sự kết hợp này làm cho việc kể chuyện thêm sinh động và sâu sắc.

- Nắm được cách thức vận dụng các yếu tố này trong bài văn tự sự.

B. GỢI Ý TRẢ LỜI CÂU HỎI, BÀI TẬP PHẦN BÀI HỌC

I. Kết hợp các yếu tố kể, tà và biểu lộ tình cảm trong vàn bàn tự sự

Đọc đoạn văn sau và thực hiện các yêu cầu ở dưới.

(Nguyên Hồng, Những ngày thơ ấu)

Yêu cầu:

1. Tìm và chỉ ra các yếu tố miêu tả và các yếu tố biểu cảm trong đoạn văn trên. (Chú ý chí ra các từ ngữ, câu văn, hình ảnh, chi tiết thể hiện các yếu tố miêu tả và biểu cảm). Các yếu tố này đứng riêng hay đan xen với yếu tố tự sự ?

- Sự việc được kể lại bằng các chi tiết sau :

+ Xe chạy chầm chậm... Mẹ tôi cầm nón vẫy tôi, vài giây sau, tôi đuổi kịp.

+ Khi tôi trèo lên xe, mẹ kéo tay tôi.

+ Tôi khóc, mẹ cùng khóc theo, mẹ thấm nước mắt cho tôi rồi xốc nách tôi lên xe.

+ Tôi ngồi bên mẹ, quan sát gương mặt mẹ.

- Các yếu tố miêu tả :

+ Tôi thở hồng hộc, trán đẫm mồ hôi, ríu cả chân lại.

+ Mẹ tôi không còm cỗi xơ xác. Gương mật mẹ tôi vần tươi sáng với đôi mắt trong và nước da mịn, làm nổi hột màu hồng của hai gò má.

+ Khuôn miệng xinh xắn nhai trầu phả ra lúc dó thơm tho lạ thường.

- Các yếu tố biểu cảm :

+ Hay tại sự sung sướng bỗng được trông nhìn và ôm ấp cái hình hài máu mủ của mình mà mẹ tỏi lại tươi đẹp như thuở còn sung túc?

+ Tôi thấy những cảm giác ấm áp đã bao lâu mất đi bỗng lại mơn man khắp da thịt.

+ Phải bé lại và lăn vào lòng một người mẹ, áp mật vào bầu sữa nóng của người mẹ, để bàn tay người mẹ vuốt ve từ trán xuống cằm, và gãi rôm ở sông lưng cho, mới thấy người mẹ cổ một êm dịu vô cùng.

- Các yếu tố miêu tả và biểu cảm đứng đan xen với yếu tố tự sự trong đoạn văn.

2. Bỏ hết các yếu tố miêu tà và biểu cảm trong đoạn văn trên, sau đó chép lại các câu văn kể người và việc thành một đoạn. Đối chiếu đoạn văn đó với đoạn văn trên để rút ra nhân xét: nếu không có các yếu tố miêu tả và biểu cảm thì việc kể chuyên trong đoạn văn trên sẽ bị ảnh hưởng như thế nào ? Từ đó rút ra kết luận vể vai trò, tác dụng của yếu tố miêu tả và biểu cảm trong việc kể chuyện.

Gợi ý

Bỏ hết các yếu tố miêu tả và biểu cảm, đoạn văn sẽ như sau :

“Xe chạy chầm chậm... Mẹ tôi cầm nón vẫy tôi, vài giây sau, tôi đuổi kịp. Mẹ kéo tay tôi lên xe. Tôi khóc, mẹ cũng khóc theo, mẹ thấm nước mắt cho tôi rồi xốc nách tôi lên xe. Tôi ngồi bên mẹ, quan sát gương mặt mẹ.”

Hình dáng, khuôn mặt, lòi nói của mẹ, màu sắc, hương vị... không được miêu tả cụ thể nên không hiện lên sinh động như vân bản gốc. Vì thiếu yếu tố biểu cảm nên đoạn văn trên cũng không thể hiện rõ được tình mẫu tử sâu nặng, không khiến người đọc xúc động, trăn trở, nghĩ suy như văn bản gốc.

3. Bỏ hết các yếu tố kể trong đoạn văn trên, chỉ để lại các câu văn miêu tả và biểu cảm thì đoạn văn sẽ bị ảnh hưởng ra sao ? (Nó có thành “chuyện" không? Vì sao?) Tự rút ra nhận xét vể vai trò của yếu tố kê người và việc trong văn bản tự sự.

Gợi ý

Đoạn văn trên nếu bỏ đi các yếu tố tự sự thì sẽ không thành “chuyện” Bởi “chuyện” phái được tạo nên từ cốt truyện, từ sự việc và hành động của nhân vật. Các yếu tố miêu tả và biểu cảm chỉ có thể bám vào sự việc và nhân vật mới phát triển được.

 

PHẦN LUYỆN TẬP

Bài tập 1. Tìm một số đoạn văn tự sự có sử dụng yếu tố miêu tả và biểu cảm trong các văn bản đã học như Tôi di học (Thanh Tịnh), Tức nước vỡ hờ (Ngô Tất Tố), Lào Hạc (Nam Cao)... Phân tích giá trị của các yếu tố đó.

Gợi ý

- Đọc lại ba văn bản trên.

- Tóm tắt những sự việc chính của câu chuyện (xác định yếu tố tự sự).

- Tim yếu tố miêu ta và biểu cảm.

- Phân tích giá trị của yếu tố miêu tả và biểu cảm trong từng văn bản.

Bài tập 2. Hãy viết một đoạn văn kể về những giây phút đầu tiên khi em gặp lại một người thân (ông, bà, bố, mẹ, anh, chị, em...) sau một thời gian xa cách (chú ý sử dụng các yếu tố miêu tả và biểu cảm trong khi kể).

Gợi ý

- Bài tập yêu cầu viết một đoạn vãn nên em chỉ cần kê lại giây phút đầu tiên khi gặp người thân.

- Muốn có yếu tố kể, em cần lưu ý : Thời gian, địa điểm diễn ra cuộc gặp gỡ, nhân vật gặp gờ, chọn ngôi thứ nhất để kể (xưng “tôi” hoặc “em”).

Muốn có yếu tố miêu tả, em cần lưu ý: Tả khung cảnh gặp gỡ, hình ảnh người thân (hình dáng, cử chỉ, khuôn mặt, ăn mặc; có thê tả trỏng từ xa đến lúc lại gần).

Muôn có yếu tô biểu cảm, em cần lưu ý : Biểu hiện tình cảm của hai người khi gặp nhau (vui mừng, xúc động qua lời nói, cử chỉ, thái độ, nét mặt...).