Soạn bài muốn làm thằng Cuội

Thứ ba , 02/08/2016, 12:29 GMT+7
     

SOẠN BÀI MUỐN LÀM THẰNG CUỘI CỦA TẢN ĐÀ

ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN 

A. YÊU CẦU

- Hiểu được tâm sự của nhà thơ Tản Đà - một con người buồn chán, bất hòa sâu sắc với thực tại đen tối và tầm thường, muốn thoát li khỏi thực tại ấy bằng một ước mộng lên cung trăng để bầu bạn với chị Hằng.

- Cảm nhận được cái mới mẻ trong hình thức một bài thơ thất ngôn bát cú (Đường luật) của Tản Đà : lời lẽ giản dị, trong sáng, rất gần với lối nói thông thường, không cách điệu, xa vời; ý tứ hàm súc, khoáng đạt, cảm xúc bộc lộ thật tự nhiên, thoải mái; giọng thơ thanh thoát, nhẹ nhàng pha chút hóm hỉnh, duyên dáng.

B. GỢI Ý TRẢ LỜI CÂU HỎI, BÀI TẬP

Câu hỏi 1. Hai câu thơ đẩu là tiếng than và lời tâm sự của Tản Đà với chị Hằng. Theo em, vì sao Tản Đà có tùm trạng chán trần thế!

Gợi ý

                   Đêm thu buồn lắm chị Hằnq ơi !

                   Trần thế nay em chán nửa rồi,

Hai câu thơ đầu này là tiếng than và lời tâm sự của Tản Đà với chị Hằng trong một đêm thu. Tiếng than chứa chất một nỗi sầu da diết, khôn nguôi, là nỗi lòng, là tâm trạng của nhà thơ, được diễn tả bằng hai từ giản dị : “buồn lắm”.

Nỗi buồn của Tản Đà là do sự cộng hưởng của nỗi buồn đôm thu với nỗi chán đời, chán trần thế. Nỗi buồn đêm thu là cái buồn thường tình của thi sĩ. Nỗi chán đời, chán trần thế là căn nguyên sâu xa của nỗi buồn Tản Đà. Vốn là con người có nỗi ưu thời mẫn thế trước sự tổn vong của đất nước, của dân tộc, có nỗi đau nhíìn sinh trước những cảnh đời lầm than, có nỗi cô đơn, thất vọng, bế tắc của cá nhAn mình, Tản Đà cảm thay bất hòa sâu sắc với xã hội và muốn thoát li khỏi cuộc đời đáng chán này.

Câu hỏi 2. Nhiều người đã nhận xét một cách xác đáng rằng, Tản Đà là một hồn thơ “ngông”. Em hiểu "ngông” nghĩa là gì ? (bộc lộ một thái độ như thế nào đối với cuộc sống) ? Hãy phân tích cái “ngông” của Tản Đà trong ước muốn được làm thằng Cuội (chú ý các câu 3 - 4, 5 - 6).

Gợi ý

- “Ngông” có nghĩa là làm những việc khác với lẽ thường, khác người; bất cần sự khen chê của người đời. Trong văn chương, ngông là biểu hiện bản lĩnh của con người có mối bất hòa sâu sắc với xã hội, không chịu ép mình trong khuôn khổ của lễ nghi, lề thói thông thường, có ý chống đối lại cái vòng cương tỏa khắt nghiệt kìm hãm sự phát triển hợp quy luật con người.

Tản Đà là một nghệ sĩ có tài, có cá tính độc đáo, có nhân cách cao thượng, trong sáng. Ồng không muốn hòa nhập với xã hội phong kiến xấu xa, xô bồ, bon chen danh lợi mà muốn thoát li vào cõi mộng, cõi tiên để sống một cuộc sống phóng túng, khoáng đạt của một khách tài tử đa tình. Ồng muôn thoát vào cõi mộng cũng là có ý chống lại cái xà hội thực tại không tôn trọng cá tính con người.

- Cái “ngông” của Tản Đà trong bài thơ là ước nguyện được làm thằng Cuội ở trên cung trăng, vượt ra khỏi trái đất, lên tận trời cao để làm bạn tri âm với chị Hằng, để giãi bày những nỗi niềm sâu kín của mình. Ước nguyện của nhà thơ được diễn tả qua tứ thơ lâng mạn, hình ảnh thơ mơ mộng và tình tứ. Đầu tiên là một câu ướm hỏi, thăm dò “Cung quê đã ai ngồi đó chửa ?”. Sau đó là một lời cầu xin “Cành đa xin chị nhắc lên chơi”.

Cái “ngông” của Tản Đà còn được thể hiện cả ở cách xưng hô với chị Hằng, đó là cách xưng hô với “người cõi tiên” bằng lời lẽ thân mật, thậm chí suồng sã : chị - em.

Trong cỏi trần, Tản Đà luôn cảm thấy buồn vì sự cô đơn, trống vắng. Ông khắc khoải đi tìm những tùm hồn tri âm, tri kỉ. Ước mơ lên cung quế còn là khát vọng thoát khỏi cõi trần bụi bặm mà ông đả từng chán ghét. Vào cõi mộng, Tản Đà vẫn mang theo đẩy đủ cái bản tính đa tình và cái “ngông” của mình. Ông vẫn muốn được sống một cuộc sống đích thực với những niềm vui mà ở cõi trần ông không bao giờ tìm thấy.

Câu hỏi 3. Phân tích hình ảnh cuối bài thơ : Tựa nhau trông xuống thế gian cười. Em hiểu cái cười ở đây có ý nghĩa gì ?

Gợi ý

Hình ảnh nhà thơ và người đẹp Hằng Nga ngồi tựa vào nhau trên cung quế cùng ngắm thế gian và... cười. Đây là một hình ảnh tưởng tượng đầy bất ngờ và thú vị trong mạch cảm xúc lãng mạn và ngông của nhà thơ.

Cái cười ở đây vừa thể hiện niềm vui vì đã thoát li được cõi trần nhiều bụi bặm, xấu xa; vừa là sự mỉa mai, khinh bỉ của nhà thơ khi đứng trên một tầm vóc cao hơn nhìn xuống trần gian lúc này thật bé nhỏ.

Câu hỏi 4. Theo em, những yếu tố nghệ thuật nào đã tạo nên sức hấp dẫn của bài thơ ?

Gợi ý

Những yếu tố nghệ thuật tạo nên sức hấp dẩn của bài thơ :

- Nguồn cảm xúc mãnh liệt, dồi dào, vừa phóng túng, bay bổng, vừa sâu lắng, thiết tha, được biểu hiện một cách tự nhiên, thoải mái, nhuần nhị như giọng tâm tình thân mật với người bạn tri kỉ, tri âm.

- Lời thơ giản dị, trong sáng, không gọt đẽo cầu kì mà vẫn mượt mà, ý nhị, giàu sức biểu cảm, đa dạng trong lối biểu hiện (khi than, khi nhắn hỏi, khi cầu xin).

- Sức tưởng tượng phong phú, táo bạo đã tạo được giấc mộng kì thú với những chi tiết gợi cảm và bất ngờ.

- Luật thơ Đường vẫn được tuân thủ một cách nghiêm ngặt nhưng hoàn toàn không còn gò bó, cổng thức.

 

PHẦN LUYỆN TẬP

Bài tập 1. Nhận xét về phép đối trong hai câu câu 3 — 4 và 5 — 6 của bài thơ.

Gợi ý

Cặp câu thực (3 — 4):

                   Cung quế đã ai ngồi đó chửa ?

                   Cành đa xin chị nhắc lên chơi.

và cặp câu luận (5 — 6) :

                   Có bầu có bạn can chi tủi 

                   Cùng gió, cùng mây thể mới vui.

Theo luật thơ Đường, các cặp câu trên nhất thiết phải đôi nhau. Hai cặp câu trên đối nhau rất chỉnh : lời và ý cân xứng, chọi nhau; thanh bằng trắc đối nhau; nhịp thơ (2/2/3) và từ loại phù hợp nhau.

Bài tập 2. So sánh ngôn ngữ và giọng điệu ở bài thơ này với bài thơ Qua Đèo Ngang của Bà Huyện Thanh Quan (đã học ở lớp 7).

Gợi ý

Bài thơ Muốn làm thằng Cuội và bài thơ Qua Đèo Ngang của Bà Huyện Thanh Quan đều tuân thủ khá chặt chẽ nguyên tắc của thơ Đường luật, ý tứ hàm súc, đều chất chứa tâm trạng, nhưng ngôn ngữ và giọng điệu của hai bài thơ lại khác nhau. Nếu bài thơ Qua Đèo Ngang của Bà Huyện Thanh Quan mực thước, trang trọng thì bài thơ Muốn làm thằng Cuội lại nhẹ nhàng, thanh thoát, pha chút hóm hỉnh, tình tứ, có nét phóng túng, ngông nghênh; lời thơ giản dị, trong sáng, gần gũi với lời nói thông thường.

muon lam thang cuoi soan bai muon lam thang cuoi tan da