Soạn bài phương pháp thuyết minh

Chủ nhật , 31/07/2016, 17:36 GMT+7
     

SOẠN BÀI PHƯƠNG PHÁP THUYẾT MINH

A. YÊU CẦU

- Để làm tốt bài văn chứng minh, người viết phải quan sát, tìm hiểu sự vật, hiện tượng cần thuyết minh.

- Để bài văn thuyết minh có sức thuyết phục, dễ hiểu, sáng rõ, người viết có thể phối hợp nhiều phương pháp thuyết minh như : nêu định nghĩa, giải thích, liệt kê, nêu ví dụ, dùng số liệu, so sánh, phủn tích, phân loại...

 

B. GỢI Ý TRẢ LỜI CÂU HỎI, BÀI TẬP

PHẦN BÀI HỌC

Tìm hiểu các phương pháp thuyết minh

1. Quan sát, học tập, tích lũy tri thức để làm bài văn thuyết minh

a) Đọc lại các văn bản thuyết minh vừa học (Cây dừa Bình Định, Tại sao lá cây cỏ màu xanh lục?, Huế, Khởi nghĩa Nông Vân Vân, Con giun đất) và cho biết các văn bản ấy đà sử dụng các loại tri thức gì ?

b) Làm thê nào để có các tri thức ấy ? Vai trò của quan sát, học tập, tích luỹ ở đây như thế nào ?

c) Bằng tưởng tượng, suy luận có thể có tri thức để làm bài văn thuyết minh được không ?

Gợi ý

a) Các văn bản Cây dừa Bình Định, Tại sao lá cây có màu xanh lục?, Huế, Khởi nghĩa Nông Văn Vân, Con giun đất đã sử dụng các loại tri thức vể sinh học, địa lí (thuộc tri thức tự nhiên), về văn hóa, lịch sử (thuộc tri thức xã hội).

b) Để có được những tri thức ấy, người viết phải không ngừng quan sát, học tập, trau dồi, tích lũy tri thức cho mình. Chẳng hạn, muốn viết được bài Cây dừa Bình Định, Huế, người viết không thể không quan sát, tham quan; muốn viết được bài Vì sao lá cây có màu xanh lục?, Con giun đất, Khởi nghĩa Nông Văn Vân, người viết không thể không quan sát, tra cứu, học tập...

Như vậy, vai trò của quan sát, học tập, tích luỹ kiến thức ở đây vô cùng quan trọng.

c) Bằng tưởng tượng, suy luận không thể có tri thức để làm bài văn thuyết minh bởi vì mục đích của văn bản thuyết minh là tri thức, cơ sở của văn bản thuyết minh cũng là tri thức, tri thức lại được hình thành cơ bản từ sự quan sát, học tập, tích luỹ kiến thức. Do vậy, không chỉ sử dụng trí tưởng tượng, phán đoán, suy luận để xây dựng văn bản thuyết minh.

2. Phương pháp thuyết minh

a) Phương pháp nêu định nghĩa, giải thích

Đọc các câu sau và trả lời câu hỏi. (SGK, tr. 126)

Gợi ý

Các câu trên đều có từ “là”. Đây là kiểu câu định nghĩa, giải thích thường thấy trong văn bản thuyết minh. Phẩn sau từ “là” thường nêu những kiến thức khái quát về bản chất, đặc trưng, tính chất của đối tượng. Vai trò của kiểu câu này là riêu vấn đề, đưa ra nội dung cần thuyết minh.

b) Phương pháp liệt kê

Đọc các câu, đoạn văn sau và cho biết phương pháp liệt kê có tác dụng như thế nào đối với việc trình bày tính chất của sự vật. (SGK, tr. 127)

Gợi ý

Người viết đã dùng phương pháp liệt kê trong các câu, đoạn văn trên. Tác giả lần lượt trình bày tính chất của sự vật, các biểu hiện cụ thể của đối tượng theo một trật tự nhất định. Tác dụng của phương pháp này là làm cho người đọc nắm đặc điểm, tính chất của sự vật, hiện tượng một cách cụ thể, rõ ràng.

c) Phương pháp nêu ví dụ

Chỉ ra ví dụ trong đoạn văn sau và nêu tác dụng của nó đối với việc trình bày cách xử phạt những người hút thuốc lá ở nơi công cộng. (SGK, tr. 127)

Gợi ý

Đoạn văn trên đưa ra ví dụ cụ thể, điển hình về việc xử phạt những người hút thuốc lá ở nơi công cộng : ở Bỉ, từ năm 1987, vi phạm lần thứ nhất phạt 40 dô ỉa, tái phạm phạt 500 đô la. Ví dụ này có tác dụng nhấn mạnh nội dung diễn đạt, thuyết phục người đọc, làm cho người đọc nhìn nhận vấn đề chống thuốc lá một cách nghiêm túc hơn.

d) Phương pháp dùng sô liệu (con số)

Đoạn văn sau cung cấp những số liệu nào ? Nếu không có số liệu, có thể làm sáng tỏ được vai trò của cỏ trong thành phố không ? (SGK, tr. 127)

Gợi ý

Đoạn văn trên cung cấp những số liệu cụ thể, chân xác về dưỡng khí, thán khí. Các số liệu này có ý nghĩa thuyết minh cho tầm quan trọng của thực vật nói chung, cỏ nói riêng và làm sáng tỏ vai trò của cỏ trong thành phố.

Trong lĩnh vực tự nhiên, số liệu là cơ sở quan trọng để ngưòi viết thuyết minh. Số liệu dùng cho thuyết minh phải có độ tin cậy cao, được chứng thực bằng phương pháp khoa học.

e) Phương pháp so sánh

Đọc câu văn sau và cho biết tác dụng cùa phương pháp so sánh.

Biển Thái Bình Dương chiếm một diện tích lớn gần hằng ha dại dương khác cộng lợi và lớn gấp 14 lần diện tích hiên Bắc Bâng Dương là đại dương hé nhất. Gợi ý

Phương pháp so sánh trong câu văn trên giúp người đọc hình dung một cách cụ thể về diện tích của biển Thái Bình Dương. Phép so sánh có tác dụng làm nổi bột, cụ thể hóa đối tượng cần thuyết minh.

g) Phương pháp phân loại, phân tích

Hây cho biết bài Huế âã trình bày các đặc điểm của thành phố Huế theo những mặt nào ?

Gợi ý

Phân tích là chia nhỏ đối tượng ra để xem xét, phân loại là chia đối tượng vốn có nhiều cá thể thành từng loại theo một tiêu chí nào đó. Trước một đối tượng phức tạp, đa dạng, người ta thường tiến hành phủn loại, chia nhỏ để tìm hiểu. Cách làm này khiến cho việc nhìn nhận đối tượng đầy đủ hơn, chân thực và sãu sắc hơn. Trong bài Huế, thành phố Huế dược giới thiệu ở nhiều phương diện : địa thế sông núi, kiến trúc, vườn tược, con người, ẩm thực, truyền thống đấu tranh. Như vậy, người viết đà dùng phương pháp phân tích, phân loại.

PHẦN LUYỆN TẬP

Bài tập 1. Tác giả bài Ôn dịch, thuốc lá đã nghiên cứu, tìm hiểu rất nhiều để nêu lên yêu cầu chống nạn hút thuốc lá. Em hãy chỉ ra phạm vi tìm hiểu vấn đề thể hiện trong bài viết.

Gợi ý

Để thuyết minh về tác hại của hút thuốc lá, người viết đà phải nghiên cứu, tìm hiểu nhiều vấn đề :

- Tác hại của việc hút thuốc lá đối với người hút (khói thuốc lá vào phổi như thế nào, tác động tới hồng cầu và động mạch ra sao, tỉ lệ người hút thuốc lá rất cao ra sao...), đối với người không hút (kể cả cái thai trong bụng mẹ !), đối với cộng đồng.

- Tỉ lệ hút thuốc lá ở Việt Nam so vói các nước Âu - Mĩ.

- Hút thuốc lá và hành vi văn hóa.

- Việc chống hút thuốc lá ở các nước phát triển.

- Thực trạng sức khỏe cộng đồng ở Việt Nam.

Bài viết đã thể hiện kiến thức cùa bác sĩ, kiến thức của người quan sát đời sống xã hội, của một người có tâm huyết đối với vấn để bức xúc của xã hội - tệ hút thuốc lá.

Bài tập 2. Bài viết đã sử dụng những phương pháp thuyết minh nào để nêu bật tác hại của việc hút thuốc lá ?

Gợi ý

Các phương pháp được sừ dụng trong bài viết : dùng số liệu, nêu ví dụ, so sánh đối chiếu, phùn tích từng tác hại của thuốc lá.

Bài tập 3. Đọc văn bản thuyết minh sau và trả lời câu hỏi: Thuyết minh đòi hỏi những kiến thức như thế nào ? Văn bản này đã sử dụng những phương pháp thuyết minh nào ?

NGÃ BA ĐỒNG LỘC (SGK, tr. 129)

Gợi ý

- Kiến thức đưa ra trong văn bản thuyết minh trên chính xác, cụ thể, khách quan.

- Văn bản này đã sử dụng những phương pháp dùng số liệu, sự kiện cụ thể để thuyết minh.

Bài tập 4. Hãy cho biết cách phân loại sau đây của bạn lớp trưởng đối với những bạn học yếu trong lớp có hợp lí không: “Lớp ta có nhiều bạn học chưa tốt. Trong đó có những bạn có điều kiện học tốt nhưng ham chơi, nên học yếu. Có những bạn học được nhưng do hoàn cảnh gia đình khó khăn, thường bỏ học, đến chậm nên học yếu. Lại có những bạn vốn kiến thức cơ sở yếu từ lớp dưới, tiếp thu chậm, nên học yếu. Đối với ba nhóm học sinh đó, chúng ta nên có những biện pháp khác nhau để giúp đỡ họ”.

Gọi ý

Yêu cầu về cách phân loại trong một văn bản thuyết minh là phải chính xác, đầy đủ, rõ ràng. Cách phân loại của bạn lớp trưởng đối với những bạn học yếu trong lớp là đầy đủ, chính xác nhưng chưa rõ ràng. Cần xác định tiêu chí phân loại để văn bản rõ ràng hơn. Có thể căn cứ vào tiêu chí : giới tính, nơi cư trú, nguyên nhân... Chẳng hạn, tiêu chí nguyên nhân: do ham chơi, do hoàn cảnh khó khăn, do kiến thức cơ sở yếu.

phuong phap thuyet minh soan bai phuong phap thuyet minh