Soạn bài quê hương

Thứ ba , 02/08/2016, 23:14 GMT+7
     

SOẠN BÀI QUÊ HƯƠNG CỦA TẾ HANH

ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN

A. YÊU CẦU

- Cảm nhận được vẻ đẹp tươi sáng, giàu sức sống của một làng quê miền biển, trong đó nối bật lên hình ảnh khỏe khoắn, đầy sức sóng của người dân chài và sinh hoạt lao động của làng chài. Bài thơ cho thấy tình câm quê hương đằm thắm, thiết tha của tác giả.

- Thấy được những nét đặc sắc nghệ thuật của bài thơ.

B. GỢI Ý TRẢ LỜI CÂU HỎI, BÀI TẬP

PHẦN BÀI HỌC

Câu hỏi 1. Phân tích cảnh dán chài bơi thuyền ra khơi (từ câu 3 dến câu 8) và cảnh đón thuyền cá về bến (8 câu tiếp theo). Hình ảnh người dân chài và cuộc sông làng chài được thể hiện trong hai cảnh này có nét gì nổi bật đáng chú ý ?

Gợi ý

Hai câu thơ đầu chi có ý nghĩa thông tin, tác giả giới thiệu khái quát về làng què cùa mình, cách giới thiệu giản dị, tự nhiên :

                            Làng tôi ở vốn làm nghề chài lưới

                            Nước bao vây, cách hiển nửa ngày sông.

Từ câu 3 trở đi là những câu thơ miêu tả cảnh dân chài bơi thuyền ra khơi và cảnh đón thuyền cá về bến.

Cảnh dân chài bơi thuyền ra khơi được miêu tả trong 6 câu tiếp theo.

Thời điểm ra khơi là một buổi sáng đẹp trời, thời tiết rất thuận lợi cho việc đi biển : bầu trời cao rộng, trong trẻo, gió mát nhẹ, bình minh nhuốm màu hồng rực rở. Dân chài là những chàng trai căng tràn sức lực, háo hức ra khơi:

                            Khi trời trong, gió nhẹ, sớm mai hồng 

                            Dân trai tráng đi thuyền đi đánh cá.

Hình ảnh con thuyền băng mình ra khơi một cách dũng mảnh được ví như con tuấn mã đẹp và khỏe mạnh; một loạt từ ngữ diễn tả thế băng tới của con thuyền : hăng, phăng, mạnh mẽ, vượt càng tạo nên khí thế đầy ấn tượng, một vẻ đẹp hùng tráng của chuyến ra khơi:

                            Chiếc thuyền nhẹ hăng như con tuấn mã 

                            Phăng mái chèo, mạnh mè vượt trường giang.

Bốn câu thơ trên là hình ảnh phong cảnh thiên nhiên tươi sáng, là bức tranh lao động đầy hứng khởi và dào dạt sức sống.

Hai câu thơ sau miêu tả cánh buồm :

                            Cánh huồm giương to như mảnh hồn làng 

                            Rướn thân trắng hao la thâu góp gió.

Câu hỏi 2. Phân tích các câu thơ sau :

                            Cánh buồm giương to như mảnh hổn làng

                            Rướn thân trắng hao la thâu góp gió...

                            Dân chài lưới làn da ngâm rám nắng,

                            Cả thân hình nồng thở vị xa xăm.

Lối nói ẩn dụ và biện pháp so sánh ở câu này có hiêu quả nghệ thuật như thế nào? 

Gợi ý

                            - Cánh buồm giương to như mảnh hồn làng

                            Rướn thân trắng bao la thâu góp gió...

Một vật cụ thể, hữu hình là “cánh buồm” được so sánh với cái trừu tượng, vô hình là “mảnh hồn làng”. Đây là một sự so sánh độc đáo và bất ngờ. Cánh buồm trắng no gió biển khơi quen thuộc, gần gũi bỗng trở nên thiêng liêng và thơ mộng. Biện pháp so sánh đã không làm cho sự vật được miêu tả cụ thể hơn nhưng nó lại gợi được vẻ đẹp bay bổng, ý nghĩa lớn lao. Cánh buồm còn được nhân cách hóa “Rướn thân trắng hao la thâu góp gió...”. Cánh buồm cô vươn cao hơn, căng mình ra đón gió đưa con thuyền vượt lên phía trước. Cánh buồm trở thành biểu tượng của làng chài. Những người con làng chài tự hào vể cánh buồm, về làng quê thân yêu của mình.

                            - Dân chài lưới làn da ngâm rám nắng,

                            Cả thân hình nồng thở vị xa xăm.

Câu thơ đầu là một câu tả thực làm nổi bật nét ngoại hình tiêu biểu của những người dân chài. Những ngư dân này hằng ngày lao động trên mặt biển, dưới cái nắng chói chang nên ai cũng có “làn da ngăm rám nắng”. Câu thơ thứ hai đầy sáng tạo, độc đáo và gợi cảm. Cái mơ hồ, vô hình “nồng thở vị xa xăm” được thể hiện trong cái “thân hình” hữu hình, cụ thể. Câu thơ vừa miêu tả được vẻ đẹp cường tráng, khỏe mạnh của những người dân làng chài, vừa thể hiện được tình cảm của tác giả với biển cả mặn mòi, khoáng đạt, đầy nghía tình. Hình ảnh người dân chài được miêu tả vừa chân thực vừa lăng mạn và trở nên có tám vóc phi thường.

Câu hỏi 3. Hày nhận xét về tình cảm của tác giả đối với cảnh vật, cuộc sống và con người của quê hương ông.

Gợi ý

Tình cảm của tác giả đối với quê hương thật đằm thắm, sâu sắc. Xa quê, tác giả luôn nhớ về quê minh với vị mặn mòi, màu xanh của biển, với cánh buồm trắng, những con thuyên ra khơi và những thùn hình vạm vỡ của những người dân chài...

Nếu không có tấm lòng gắn bó sâu nặng với con người và cuộc sống lao động của làng chài quê hương thì Tế Hanh sẽ không có được những câu thơ xuất thẩn, độc đáo như vậy.

Câu hỏi 4. Bài thơ có những đặc sắc nghệ thuật gì nổi bật ? Theo em, bài thơ được viết theo phương thức biểu cảm, tự sự hay trữ tình ?

Gợi ý

- Đặc sắc nghệ thuật nổi bật của bài thơ là hình ảnh thơ phong phú và nhiều sáng tạo. Nhiều câu thơ cảnh vật, con người được miêu tả chân xác, cụ thể và sinh động (Dân chài lưới làn da ngâm rám nắng...), nhưng cũng có những câu thơ hình ảnh bay bổng, lãng mạn và rất có hồn (Cả thân hình nồng thở vị xa xăm...).

- Mặc dù số câu thơ trong bài thơ phẩn lớn là miêu tả nhưng đây là bài thơ trữ tình, phương thức biểu đạt là biểu cảm. Hệ thống hình ảnh miêu tả chỉ là sự tái hiện phong cảnh, cuộc sống và người dân chùi què hương trong nỗi nhớ của chủ thể trữ tình (nhà thơ). Những câu thơ thấm đậm cảm xúc chủ quan của tác giả.

 

PHẦN LUYỆN TẬP

Bài tập 1. Học thuộc lòng và tập đọc diễn cảm bài thơ.

Gợi ý

Đây là bài thơ trữ tình, vì vậy, khi đọc phải thể hiện được cảm xúc, tình cảm của tác giả đối với quê hương của mình.

Bài tập 2. Sưu tầm, chép lại một số câu thơ, đoạn thơ vé tình cảm quê hương mà em ỹêu thích nhất.

Gợi ý

Ngoài bài thơ nói về tình cảm quê hương của nhà thơ Tế Hanh mang tựa để “Quê hương“ trên còn có những bài thơ khác cũng mang tựa đề “Quê hương” như “Quê hương” của Giang Nam và “Quê hương” của Đỏ Trung Quân; cũng có nhiều bài thơ có nội dung nói về tình cảm quê hương nhưng không có tựa đề “quê hương” như “Nhớ con sông quê hương” của Tế Hanh...

que huong te hanh soan bai que huong