Soạn bài rút gọn câu

Thứ hai , 15/08/2016, 09:39 GMT+7
     

SOẠN BÀI RÚT GỌN CÂU

I. Thế nào là câu rút gọn?

Câu hỏi 1: Cấu tạo của hai câu sau có gì khác nhau?

a- Học ăn, học nói, học gói, học mở.

b- Chúng ta phải biết “học ăn, học nói, học gói, học mở”.

Gợi ý:

Hai câu trên có sự khác nhau về cấu tạo: Câu “Học ăn, học nói, học gói, học mở” không có chủ ngữ, còn câu “Chúng ta phải biết học ăn học nói, học gói, học mở” có thành phần chủ ngữ là chúng ta.

Câu hỏi 2: Tìm những từ có thể làm chủ ngữ trong câu a.

Gợi ý:

Những từ có thể làm chủ ngữ trong câu a: Chúng tôi, chúng ta, em, Hoa, Huệ, tôi, ta...

Câu hỏi 3: Theo em, vì sao chủ ngữ trong câu a được lược bỏ?

Gợi ý:

Chủ ngữ trong câu a được lược bỏ vì: câu a là câu tục ngữ, bản thân tục ngữ thường ngắn gọn bởi nó là lời khuyên, là kinh nghiệm nên cần dễ đọc, dễ nói, dễ thuộc. Do đó, dù lược bỏ chủ ngữ nhưng người nghe vẫn hiểu đúng.

Câu hỏi 4: Trong những câu in đậm, thành phần nào được lược bỏ? Vì sao?

Gợi ý

- Trong VD a, câu in đậm: Rồi ba bốn người, sáu bảy người bị lược bỏ thành phần vị ngữ “đuổi theo nó”. Vì các chủ ngữ cùng thực hiện một hành động là “đuổi theo nó” nên không cần nhắc lại hành động đó ở câu thứ hai.

- Trong VD b, cả chủ ngữ và vị ngữ đã bị lược bỏ. Vì câu trả lời “Ngày mai” mới chỉ là thành phần trạng ngữ

II. CÁCH DÙNG CÂU RÚT GỌN

Câu hỏi 1: Những câu in đậm dưới đây thiếu thành phần nào? Có nên rút gọn câu như vậy không? Vì sao?

Sáng chủ nhật trường em tổ chức cắm trại. Sân trường đông vui. Chạy loăng quăng. Nhảy dây. Chơi kéo co.

Gợi ý:

Câu in đậm: Chạy loăng quăng. Nhảy dây. Chơi kéo co thiếu thành phần chủ ngữ. Rút gọn như vậy là sai nguyên tắc vì làm cho câu khó hiểu (đâu là thành phần chủ ngữ của Chạy loăng quăng. Nhảy dây. Chơi kéo co), khó xác định, khó khôi phục bởi chủ ngữ không xuất hiện ở câu trước đó. Từ đây chúng ta có thế’ rút ra kết luận: Không nên rút gọn câu như trên vì như vậy sẽ làm cho câu bị sai ngữ pháp khiến cho người đọc, người nghe hiếu sai hoặc hiếu không đầy đủ nội dung.

Câu hỏi 2: Cần thêm những từ ngữ nào vào câu rút gọn dưới đây để thể hiện thái độ lễ phép?

- Mẹ ơi, hôm nay con được điếm mười.

- Con ngoan quá! Bài nào được điểm mười thế?

- Bài kiểm tra toán.

Gợi ỷ:

Câu trả lời của người con: “Bài kiểm tra toán” chưa có dấu hiệu lễ phép. Do đó chúng ta cần thêm vào từ “ạ” hoặc “mẹ ạ” vào cuối câu trả lời để thể hiện thái độ lễ phép của người con đối với mẹ.

Câu hỏi 3: Từ hai bài tập trên, hãy cho biết: Khi rút gọn câu cần chú ý những gì?

Gợi ý:

Khi rút gọn câu cần chú ý:

- Không làm cho người nghe, người đọc hiểu sai hoặc hiểu không đầy đủ nội dung câu nói.

- Không biến câu nói thành một câu cộc lốc khiếm nhã.

LUYỆN TẬP

Bài tập 1: Trong các câu tục ngừ, câu nào là câu rút gọn? Những thành phần nào của câu được rút gọn? Rút gọn như vậy đế làm gì?

Gợi ý:

- Trong các câu trên, câu: “Người ta là hoa của đất” và “Nuôi lợn ăn cơm nằm, nuôi tằm ăn cơm đứng” là những câu rút gọn. Thành phần được rút gọn là chủ ngữ

- Việc rút gọn câu như vậy làm cho câu ngắn gọn hơn, súc tích hơn. Vì tục ngữ thường nêu lên những kinh nghiệm nói chung cho mọi người nên cần ngắn gọn, dễ thuộc, dễ nhớ.

Bài tập 2. Hãy tìm câu rút gọn trong các VD trong SGK, trang 116, 117. Khôi phục những thành phần câu được rút gọn. Cho biết vì sao trong thơ, ca dao thường có nhiều câu rút gọn như vậy?

Gợi ý:

a. Trong VD a, câu rút gọn là:

- Bước tới Đèo Ngang bóng xế tà

- Dừng chân đứng lại trời non nước

Thành phần được rút gọn trong hai câu thơ trên là chủ ngữ, ta có thể khôi phục lại như sau:

- Chúng ta (chúng tôi, ta, tôi) bước tới Đèo Ngang

- Chúng ta (chúng tôi, tôi, ta) dừng chân đứng lại trời non nước.

b. Trong VD b ta dễ dàng nhận thấy các câu rút gọn gồm có :

Đồn rằng quan tướng có tài 

Cưỡi ngựa một mình chẳng phải vịn ai 

Ban khen rằng ấy mới tài 

Ban cho cái áo với hai đồng tiền 

Đánh giặc thì chạy trước tiên 

Xông vào trận tiền cởi khố giặc ra.

Với các câu vừa liệt kê trên, thành phần được rút gọn là chủ ngữ. Ta có thể khôi phục lại như sau (giả định):

- Họ đồn răng quan tướng có tài

- Ông ta cưỡi ngựa chẳng phải vịn ai.

- Vua ban khen rằng: “ấy mới tài”,

- Vua ban cho cái áo với hai đồng tiền,

- Ông ta đánh giặc thì chạy trước tiên

- Ông ta xông vào trận tiền cởi khố giặc ra.

Như vậy, qua hai VD tiêu biếu trên ta dễ dàng nhận thấy: Trong thơ ca, ca dao có rất nhiều câu rút gọn được sử dụng. Vì trong thơ và ca dao thường dùng lối diễn đạt ngắn gọn, súc tích, ở đó tác giả dân gian thường giấu mình đi. Hơn nữa, do số lượng câu chữ hạn chế và cách hiệp vần cũng làm xuất hiện nhiều câu rút gọn.

Bài tập 3: Vì sao cậu bé và người khách trong câu chuyện Mất rồi hiếu lầm nhau? Qua câu chuyện này, em rút ra được bài học gì về cách nói năng?

Gợi ý:

Đọc câu chuyện trên, ta nhận thấy cậu bé và người khách hiểu nhầm nhau vì: cậu bé đã dùng ba câu rút gọn thành phần chủ ngữ “Mất rồi”, “tối hôm qua”, “Cháy ạ”) để trả lời khách. Do đó, khi người khách hỏi về ông bố thì cậu bé lại nghĩ về mảnh giấy của ông bố để lại. Vì thế, người khách đã hiểu nhầm chủ ngữ là “tờ giấy” sang “người bố” của đứa bé.

Từ đó, ta nhận thấy: Nếu dùng câu rút gọn không đúng văn cảnh sẽ gây nên sự hiếu nhầm tai hại. Và từ đó ta cũng rút ra được bài học bổ ích trong cách nói năng: Cần sử dụng câu rút gọn đúng lúc, đúng chỗ, sử dụng trong hoàn cảnh cho phép đế làm cho câu gọn hơn, thông tin chính xác hơn. Đặc biệt khi nói năng phải diễn đạt ý rỏ ràng, rành mạch để tránh sự hiểu nhầm.

Bài tập 4: Đọc truyện cười Tham ăn và cho biết chi tiết nào trong truyện có tác dụng gây cười và phê phán?

Gợi ý :

Đọc xong truyện cười Tham ăn, ta nhận thấy chi tiết gây cười trong truyện đó là những câu trả lời quá rút gọn thành ra cộc lốc của anh chàng tham ăn. Vì quá tham ăn nên anh ta trả lời thật ngắn gọn để đỡ tôn thời gian và ăn được thật nhiều.

Qua câu chuyện trên, tác giả dân gian muốn dùng tiếng cười đề’ phê phán thói tham ăn và cách nói năng cộc lốc của những người như anh chàng trong truyện. Đây là bài học khá thú vị để chúng ta cần tránh trong quá trình giao tiếp.

rut gon cau soan bai rut gon cau