Soạn bài tìm hiểu chung về văn biểu cảm

Thứ tư , 10/08/2016, 11:07 GMT+7
     

SOẠN BÀI TÌM HIỂU CHUNG VỀ VĂN BIỂU CẢM

I. NHU CẦU BIỂU CẢM VÀ VĂN BIỂU CẢM

1. Nhu cầu biểu cảm của con người

Đọc các câu ca dao trong SGK trang 71 và trả lời câu hỏi:

Câu hỏi: Mỗi câu ca dao trên thồ lộ tình cảm, cảm xúc gì? Người ta thổ lộ tình cảm đế làm gì? Theo em, khi nào con người ta cảm thấy cần làm văn biểu cảm? Trong thư từ gửi cho người thân hay bạn bè em có thường biểu lộ tình cảm không?

Gợi ý

- Bài ca dao:

“Thương thay con quốc giữa trời,

Dầu kêu ra máu có người nào nghe”

Bộc lộ lòng thương cảm đối với những kiếp người “thấp cổ bé họng” dưới chế độ cũ. Dù cuộc sông của họ chịu nhiều oan trái nhưng chẳng ai thấu tỏ.

- Bài ca dao: “Đứng bên ni đồng, ngó bên tê đồng... nắng hồng ban mai” diễn tả cảm xúc của chàng trai về niềm say mê trước vẻ đẹp của cánh đồng và nét phơi phới đầy sức xuân của cô gái. Qua đó, chàng trai muốn bộc lộ tình cảm sâu kín đối với cô gái.

- Qua hai bài ca dao trên, ta có thế nhận thấy khi con người có những tình cảm tốt đẹp chứa chất trong lòng cần được người khác sẻ chia và cảm thông, khi đó chúng ta có nhu cầu biếu cảm.

- Để tâm sự và sẻ chia với người thân, bạn bè ở xa chúng ta, em thường viết thư vì trong thư bao giờ cũng dề bộc lộ tình cảm, cảm xúc. 

2. Đặc điểm chung của văn biểu cảm

Câu hỏi 1: Hai đoạn văn biếu đạt những nội dung gì? Nội dung ấy có

Đọc hai đoạn văn trong SGK tr. 72 và trả lời câu hỏi: đặc điểm gì khác so với nội dung của văn bản tự sự và miêu tả?

Gợi ý:

- Đoạn (1), biểu hiện nồi nhớ và nhắc lại những kỉ niệm giữa Thảo và người viết thư. Người viết đã biểu hiện tình cảm, cảm xúc một cách trực tiếp.

- Đoạn (2), thông qua cảm xúc khi nghe tiếng hát dân ca trên đài trong đêm khuya, người viết biếu hiện tình cảm gắn bó với quê hương, đất nước.

Như vậy, ta dễ dàng nhận thấy nội dung của hai đoạn văn hoàn toàn khác với văn bản tự sự và miêu tả vì cả hai đoạn văn đều không phải một câu chuyện kể hoàn chỉnh mà chỉ gợi lại kỉ niệm. Riêng đoạn (2) biểu hiện tình cảm gắn bó với quê hương, đất nước.

Câu hỏỉ 2: Có ý kiến cho ràng tình cảm, cảm xúc trong văn biểu cảm phải là tình cảm, cảm xúc thấm nhuần tư tưởng nhân văn. Qua hai đoạn văn trên, em có tán thành với ý kiến đó không?

Gợi ý:

Như chúng ta đã biết, đôi tượng trong văn biểu cảm là những tình cảm đẹp, vô tư trong sáng, còn những tình cảm xấu xa, hẹp hòi, ích kỉ chỉ là đốì tượng đế phê phán. Do đó ý kiến cho răng tình cảm, cảm xúc trong văn biểu cảm phải là những tình cảm, cảm xúc thấm nhuần tư tưởng nhân văn là rất chính xác.

Câu hỏi 3: Em có nhận xét gì về phương thức biểu đạt tình cảm, cảm xúc ở hai đoạn văn trên?

Gợi ý:

Hai đoạn văn trên đều là những văn bản biếu cảm, song mỗi đoạn lại có phương thức biểu đạt tình cảm, cảm xúc khác nhau.

- Đoạn 1 thông qua các từ ngữ: “thương nhớ đi”, “xiết bao thương nhớ” tác giả đã biểu đạt trực tiếp những tình cảm, cảm xúc của bản thân

- Đoạn 2 tác giả không nói trực tiếp mà mượn nhân vật, hình ảnh (mượn tiếng hát trong đêm) để biểu cảm gián tiếp tình cảm của mình với quê hương đất nước. 

Bài tập 1. So sánh hai đoạn văn và cho biết đoạn văn nào là văn biểu cảm. Vì sao? Hãy chỉ ra nội dung biểu cảm của đoạn văn đó.

Gợi ý:

Đọc hai đoạn văn ta nhận thấy đoạn văn (a) nói về đặc điểm và công dụng của cây hoa Hải Đường. Đoạn (b) thông qua những hình ảnh so sánh, ẩn dụ cộng với các vếu tố tưởng tượng và lời văn miêu tả về thân lá hoa Hải Đường, nhà văn đã biến loài hoa này thành biểu tượng của tình cảm. Từ đó bày tỏ tình cảm, cảm xúc của mình về loài cây em yêu. Đến đây ta có thê khẳng định đoạn văn (b) là văn biểu cảm.

Bài tập 2. Hãy chỉ ra nội dung biếu cảm trong bài thơ Sông núi nước Nam và Phò giá về kinh.

Gợi ý

- Bài thơ Sông núi nước Nam có nội dung biểu cảm đó là lòng tự hào của dân tộc, thế hiện ý thức độc lập tự chủ và tinh thần quyết thắng giặc ngoại xâm.

- Bài thơ Tụng giá hoàn kinh sư thế hiện niềm tự hào trước chiến thắng, niềm tin và khát vọng muôn thuở vào nền thái bình của dân tộc.

Bài tập 3. Kể tên một số bài văn biểu cảm hay mà em biết.

Gợi ý:

HS có thể tham khảo các văn bản: Sài Gòn tôi yêu, Mùa xuân của tôi.

Bài tập 4: Sưu tầm và chép ra giấy một số đoạn văn xuôi biểu cảm. 

Gợi ý

Tham khảo đoạn văn sau:

“Tự nhiên như thê": ai cũng chuộng mùa xuân. Mà tháng giêng là tháng đầu cùa mùa xuân, người ta càng trìu mến, không có gì lạ hết. Ai bảo non đừng thương nước, bướm đừng thương hoa, trăng đừng thương gió; ai cấm được trai thương gái, ai cấm được mẹ yêu con; ai cấm đựợc cô gái còn son lấy chồng thì mới hết được người mê luyến mùa xuân.”

(Mùa xuân của tôi - Vũ Băng)