Soạn bài từ ghép

Thứ tư , 27/07/2016, 17:02 GMT+7
     

TỪ GHÉP

 

I. CÁC LOẠI TỪ GHÉP

Câu hỏi 1: Trong các từ ghép bà ngoại, thơm phức ở ví dụ trong SGK, tiếng nào là tiếng chính, tiếng nào là tiếng phụ bổ sung ý nghĩa cho tiếng chính? Em có nhận xét gì về trật tự của các tiếng trong những từ ấy? 

Các từ ghép bà ngoại, thơm phức: trong đó bà và thơm là tiếng chính, ngoại và phức là tiếng phụ bổ sung nghĩa cho tiếng chính.

- Xét về trật tự các tiếng: tiếng chính đứng trước, tiếng phụ đứng sau. Câu hỏi 2: Các tiếng trong hai từ ghép quần áo, trầm bổng ở VD có

phân ra tiếng chính, tiếng phụ không?

Gợi ý

Trong hai từ ghép quần áo và trầm bổng, các tiếng trong đó không phân ra tiếng chính và tiếng phụ, bởi vậy mang nghĩa bao quát và bình đẳng về mặt ngữ pháp.

II. NGHĨA CỦA TỪ GHÉP

Câu hỏi 1: So sánh nghĩa của từ bà ngoại với nghĩa của bà, nghĩa của từ thơm phức với nghĩa của thơm, em thấy có gì khác nhau?

Gợi ý

a. So sánh nghĩa của từ bà ngoại với nghĩa của từ bà:

+ bà: người đàn bà sinh ra mẹ hoặc cha.

+ bà ngoại: người đàn bà sinh ra mẹ.

b. So sánh nghĩa của từ thơm phức với nghĩa của từ thơm.

+ thơm: có mùi dễ chịu làm cho con người thích ngửi.

+ thơm phức: có mùi thơm bốc lên mạnh, hấp dẫn Như vậy, từ ghép bà ngoại, thơm phức là từ ghép chính phụ có tính chất phân nghĩa. Nghĩa cùa tiếng chính bao quát hơn nghĩa của từ ghép chính phụ.

Câu hỏi 2: So sánh nghĩa của từ quần áo với nghĩa của mỗi tiếng quẩn, áo; nghĩa của từ trầm bổng với nghĩa của mỗi tiếng trầm, bổng em thấy có gì khác nhau?

Gợi ý

a. So sánh nghĩa của từ quần áo với nghĩa của mỗi tiếng quần, áo:

- Quần và áo là trang phục của con người, quần có hai ống để che phần thân phía dưới, áo che phần thân phía trên và hai tay.

- Quần áo là trang phục nói chung của con người.

b. So sánh nghĩa của từ trầm bổng với nghĩa của mỗi tiếng trầm, bổng:

- Trầm: âm thanh phát ra thấp hơn bổng.

- Bổng: âm thanh phát ra cao hơn.

- Trầm bổng: âm thanh phát ra khi cao khi thấp.

Từ đây có thể rút ra kết luận: Nghĩa của từ ghép đẳng lập có tính chất khái quát hơn so với các tiêng khi đứng độc lập. 

 

LUYỆN TẬP

Bài tập 1. Xếp các từ ghép suy nghĩ, lâu đời, xanh ngắt, nhà máy, nhà ăn, chài lưới, cây cỏ, ẩm ướt, đẩu đuôi, cười nụ theo bảng phân loại đã cho sẵn.

Gợi ý

- Có thể xếp các từ ghép sau vào từ ghép chính - phụ: lâu đời, xanh ngắt, nhà máy, nhà ăn, cười nụ.

- Các từ sau vào nhóm từ ghép đẳng lập: suy nghĩ, chài lưới, cây cỏ, ẩm ướt, đầu đuôi.

Bài tập 2. Điền thêm các tiếng vào sau các tiếng: bút, thước, mưa, làm, ân, trắng, vui, nhát đế tạo từ ghép chính phụ:

Gợi ý

- bút bi

- thước kẻ

- ăn bám

- trắng tinh

- mưa phùn

- vui vẻ

- làm quen

- nhát gan

Bài tập 3. Điền thêm tiếng vào sau các tiếng: núi, ham, xinh, mặt, học, tươi để tạo từ ghép đẳng lập.

Gợi ý

- núi: núi đồi, núi non

- ham: ham chơi, ham muốn

- xinh: xinh đẹp, xinh tươi

- mặt: mặt nạ, mặt mày

- học: học hành, học hỏi

- tươi: tươi tỉnh, tươi tốt

Bài tập 4. Tại sao có thể nói “một cuốn sách, một cuốn vở” mà không thể nói “một cuốn sách vở”?

Gợi ý

- Vì sách vở là từ ghép đẳng lập có nghĩa khái quát; còn “một cucín sách, một cuốn vở” là hai từ chỉ hai sự vật dưới dạng cá thể có thể đếm được. Vì vậy, có thể nói một cuôn sách, một cuốn vở mà không thể nói một cuốn sách vở.

Bài tập 5.

a. Có phải mọi thứ hoa có màu hồng đều gọi là hoa hồng không?

Gợi ý

Trong thực tế, không phải mọi thứ hoa có màu hồng đều được gọi là hoa hồng vì hoa hồng là tên gọi một loài hoa cụ thể, hoa hồng có nhiều màu và nhiều loại: hoa hồng vàng (có màu vàng), hoa hồng bạch (có màu trắng)... 

b. Em Nam nói: “Cái áo dài của chị em ngắn quá!”. Nói như thế có đúng không? Tại sao?

Gợi ý

Áo dài là loại áo truyền thông của phụ nữ Việt Nam.

Chiếc áo mà em Nam đề cập có thể ngắn hơn so với tiêu chuẩn nóá chung của một chiếc áo dài. Bởi vậy, cách nói của Nam là hoàn toàn đúng.

c. Có phải mọi loại cà chua đều chua không? Nói: “Quả cà chua này ngọt quá!” có được không?

Gợi ý:

Câu nói trên hoàn toàn đúng vì: cà chua là tên gọi một loại quả có vị chua, song không phải tất cả các loại cà chua đều chua mà còn có cả cả chua mang vị ngọt.

d. Có phải mọi loại cá màu vàng đều là cá vàng không? Cá vàng là loại cá như thế nào?

Gợi ý

Nghĩa của các từ ghép mang tính châ't bao quát hơn, tổng hợp hơn nghĩa của các tiếng hợp thành.

+ mát tay: thường dễ đạt được kết quả tốt dễ thành công trong công việc.

+ nóng lòng: chỉ người có tâm trạng phấp phỏng, luôn mong muốn cao độ làm một việc gì đó.

+ gang thép: chỉ con người cứng cỏi, mạnh mẽ, luôn vững vàng không gì thay đổi được.

+ tay chân: nói về người cộng sự đắc lực và tin cẩn cho một người nào đó.

Bài tập 7. Thử phân tích cấu tạo của những từ ghép có ba tiếng: máy hơi nước, than tổ ong, bánh đa nem theo mẫu đã cho sẵn.

Gợi ý

tu ghep soan bai tu ghep