Soạn bài tức nước vỡ bờ

Chủ nhật , 31/07/2016, 01:05 GMT+7
     

TỨC NƯỚC VỠ BỜ - NGÔ TẤT TỐ

(Trích Tắt đèn)

ĐỌC - HIỂU VĂN BẢN

A. YÊU CẦU

- Thấy được bộ mặt tàn ác, bất nhân của chế độ xã hội thực dân phong kiến và tình cành đau thương của người nông dân cùng khổ trong xã hội ấy; cảm nhận được cái quy luật của hiện thực: có áp bức có đấu tranh; thấy được vẻ đẹp tăm hổn và sức sống tiểm tàng của ngưòi phụ nữ nông dân.

- Thấy được nét đặc sắc trong nghệ thuật viết truyện của Ngô Tất Tố.

B. GỢI Ý TRẢ LỜI CÂU HỎI, BÀI TẬP

Câu hỏi 1. Khi bọn tay sai xông vào nhà chị Dậu, tình thế của chị như thế nào?

Gợi ý

Khi bọn tay sai xông vào nhà chị Dậu, tình thế của chị lúc này khá nguy ngập. Chị đã phải bán con, bán chó, bán cả gánh khoai để lấy tiền nộp sưu cho chồng. Bọn hào lí lại bắt chị phải nộp cả suất sưu cho người em chồng đã mất do chưa kịp báo tử nhưng chị chưa có đê nộp. Anh Dậu lại “đang ốm đau rề rề”, trong hoàn cảnh ấy, nếu bọn tay sai đến thúc sưu, chắc chắn chúng không để cho anh được yên. Tính mạng người chồng khó mà giữ được. Tất cả đối với chị lúc này là làm sao bảo vệ được chồng.

Câu hỏi 2. Phân tích nhân vật cai lộ. Em có nhận xét gì về tính cách của nhân vật này và về sự miêu tả của tác giả ?

Gợi ý

Cai lệ chỉ là tên tay sai mạt hạng trong bộ máy thống trị đương thời, nhưng hắn lại hung dữ và sẩn sàng gây tội ác mà không hề chùn tay, không hề bị ngân chặn, bởi vì hấn đại diện cho “nhà nước”, nhân danh “phép nước, lệnh quan” để hành động. Trong đoạn trích, nhân vật cai lệ mang một ý nghĩa riêng. Hắn là hiện thân đầy đủ, rõ rệt nhất của cái “nhà nước” bất nhăn lúc bấy giờ.

Tính cách của tên tay sai này đà được nhà vãn khắc họa rất sinh động, đậm nét và nhất quán từ cử chỉ, hành động đến lời nói : Hắn sám sập tiến vào, trợn nÍỊƯỢC hai mắt, dùng dùng giủt phắt cái thừng, hịch luôn vào ngực chị Dậu, sấn đến để trói anh Dậu, tát vào mạt chị Dậu đánh hốp hắn chỉ biết quát, thét, hầm hè, nham nhảm... giống như tiếng sủa, lít, gấm của thú dữ, dường như hắn không biết nói tiếng nói của con người, cũng như không có khả năng nghe tiếng nói của đồng loại.

Bàn chất tính cách của tên cai lộ 1Ì1 tàn bạo, không có tính người.

Câu hỏi 3. Phân tích diễn biến tâm lí của chị Dậu trong đoạn trích. Theo em, sự thay đổi thái độ của chị Dậu có được miêu tả chân thực, hợp lí không ? Qua đoạn trích này, em có nhận xét gì về tính cách cùa chị ?

Gợi ý

Anh Dậu khiếp đảm trước sự hung hàn của bọn tay sai đã “lăn đùng ra không nói được câu gì”. Tính mạng của anh Dậu lúc này chỉ còn phụ thuộc vào sự đối phó của chị Dậu.

Lúc đầu, chị Dậu “van xin tha thiết” bởi vì chị biết rằng với luật “nhà nước” thì anh Dậu là kẻ cùng đinh đang có tội (!), hơn nữa, kinh nghiệm lâu đời đã thành bản năng của người nông dân biết rõ thân phận thấp cổ bé họng của mình và bản tính quen chịu nhẫn nhục, khiến chị van xin rất lễ phép, cố khơi gợi lòng tốt của “ông cai”.

Nhưng đến khi tên cai lệ không thèm nghe chị lấy nửa lời, hắn còn đánh lại chị và xông đến trói anh Dậu. Trước tình thế ấy, chị Dậu “tức quá không thể chịu được”, đã “liều mạng cự lại”.

Thoạt đầu, chị cự lại bằng lí lẽ (“Chồng tôi đau ốm, ông không được phép hành hạ !”). Cái lí của chị không viện đến pháp luật mà chỉ là cái lí đương nhiên, cái đạo lí tối thiểu của con người.

Đến khi tên cai lộ không thèm trả lời, còn tát vào mặt chị và cứ sấn vào cạnh anh Dậu thì chị không thể chịu được nữa, vùng đứng lên với một niềm căm phẫn ngùn ngụt : “Chị nghiến hai hàm răng : - Mày trói chồng bà đi, bà cho mày xem !”. Lần này, chị không đấu lí nữa mà quyết ra tay đấu lực với chúng : “túm lấy ngực hắn, ấn dúi ra cửa”.

Diễn biến tâm lí của chị Dậu còn được thể hiện qua cách xưng hỏ của chị. Lúc đầu, cách xưng hô là cháu - ông, khi cãi lí thì tôi - ông, đến khi “tức nước vỡ bờ” thì hù - mày.

Diễn biến tâm lí dẫn tới hành động vùng lên của chị Dậu là hợp lí, phù hợp với tính cách của nhún vật. Đó là một chị Dậu hiền dịu, hết lòng yêu thương chồng con, giàu đức hi sinh vì chồng con. Chị biết sống khiêm nhường, nhẫn nhục chịu đựng, nhưng hoàn toàn không yếu đuối, sợ hãi. Trái lại, trong chị có một sức sống mạnh mẽ, một tinh thán phản kháng tiềm tàng, khi bị đẩy tới đường cùng đà vùng dậy chống trả quyết liệt, thể hiện một thái độ bất khuất.

Câu hỏi 4. Em hiểu như thế nào về nhan đề Tức nước vỡ hờ đặt cho đoạn trích ? Theo em, đặt tên như vậy có thoả đáng không ? Vì sao ?

Gợi ý

Người biên soạn SGK đà mượn câu tục ngữ “Tức nước vỡ bờ” - một chân lí đời sống theo quan niệm dân gian để đặt nhan đề cho đoạn trích. Đây là một nhan đề thỏa đáng, phù hợp với nội dung văn bản.

Đoạn trích đã làm toát lên lô-gíc hiện thực : có áp bức, có đấu tranh; làm toát lên chân lí : con đường sống của quần chúng bị áp bức chỉ có thể là con đường đấu tranh để tự giải phóng mình.

Câu hỏi 5. Hãy chứng minh nhận xét của nhà nghiên cứu phê bình văn học Vũ Ngọc Phan: “Cái đoạn chị Dậu đánh nhau với tên cai lệ là một đoạn tuyệt khéo”.

Gợi ý

- Tinh huống trong đoạn trích hấp dẫn, tạo điều kiện để nhân vật bộc lộ tính cách.

- Đoạn trích khắc họa nhún vật rõ nét, nhất là hai nhàn vật chị Dậu và tên cai lệ.

Chị Dậu được miêu tả vừa nhất quán vừa đa dạng. Hình ảnh nhân vật này hiện lên tự nhiên, chân thực, đúng với lô-gic tính cách của chị.

Tên cai lệ được miêu tả sinh động từ giọng “khàn khàn vì hút nhiều xái cũ”, sự hống hách, lời nói xỏ xiên, hành động hung hãn đến thân hình “lẻo khoẻo”, tư thế “ngã chỏng quèo” miệng vẫn còn “nham nhảm thét trói”... đã làm nổi bật hình ảnh một tên tay sai tàn ác, đểu giả, đê tiện, rất đáng nực cười.

- Ngòi bút miêu tả linh hoạt, sông động. Đoạn miêu tả canh chị Dậu “liều mạng cự lại” hai tên tay sai, các hoạt động dồn dộp mà vẫn rõ nét, không rối, mỗi chi tiết đểu rất “đắt”.

- Ngôn ngữ kể chuyện, miêu tả của tác giả và ngôn ngữ đối thoại của nhân vật rất đặc sắc. Đó là lời ăn tiếng nói sinh động, bình dị từ cuộc sống hàng ngày mà nhà văn đã khai thác, chắt lọc để dưa vào tác phẩm của mình.

Câu hỏi 6*. Nhà văn Nguyễn Tuồn cho rằng, với tác phẩm Tắt đèn, Ngô Tất Tố đã “xui người nông dân nổi loạn”. Em hiểu thế nào vẻ nhận xét đó ? Qua đoạn trích Tức nước vỡ bờ, hãy làm sáng rõ ý kiến của Nguyễn Tuân.

Gợi ý

Ỏ thời điểm viết cuốn tiểu thuyết Tắt đèn, Ngô Tất Tố chưa nhận thức được chân lí cách mạng : Con đường sống của quần chúng bị áp bức chỉ có thể là con đường đấu tranh để tự giải phóng, không có con đường nào khác. Nhưng bằng cảm quan hiện thực mạnh mẽ, nhà văn đà cảm nhận được xu thế “tức nước vỡ bờ” và sức mạnh to lớn của sự “vỡ bờ” đó. Vì vậy, có thể nói, đoạn trích như là một sự dự báo về một cơn bão táp của quần chúng nống dùn nổi dậy sau này.

tuc nuoc vo bo ngo tat to soan bai tuc nuoc vo bo