Thổ nhưỡng quyển Các nhân tố hình thành thổ nhưỡng

Chủ nhật , 31/07/2016, 21:40 GMT+7
     

BÀI 19: GIẢI BÀI TẬP THá»” NHƯỠNG QUYỂN

CÁC NHÂN TỐ HÌNH THÀNH THá»” NHƯỠNG

(Bài 24 - Ban nâng cao)

I. HƯỚNG DẪN TRẢ LỜI CÂU HỎI

Giải bài tập 1 trang 65 SGK địa lý 10: Nêu khái niệm và đặc trÆ°ng cÆ¡ bản của đất.

Trả lời:

- Đất (thổ nhưỡng) là lá»›p vật chất tÆ¡i xốp ở bề mặt lục địa, được đặc trÆ°ng bởi Ä‘á»™ phì.

- Đặc trÆ°ng cÆ¡ bản cùa đất là Ä‘á»™ phì, Ä‘ó là khả năng cung cấp nÆ°á»›c, nhiệt, khí và các chất dinh dưỡng cần thiết cho thá»±c vật sinh trường và phát triển.

Giải bài tập 2 trang 65 SGK địa lý 10: Căn cứ vào Ä‘âu đổ phân biệt đất vá»›i các vật th tá»± nhiên khác nhÆ°: Ä‘á, nÆ°á»›c, sinh vật.

Trả lời

- Đất phân biệt vá»›i các vật thể tá»± nhiên, khác ở chá»— nó là vật chất không sổng nhÆ°ng tÆ¡i xốp và có Ä‘á»™ phì; còn Ä‘á chù yếu tồn tại ở dạng rắn, nÆ°á»›c ở dạng lòng, sinh vật là những vật thể sống.

- Sá»± hình thành các vật thể: Ä‘á, nÆ°á»›c, sinh vật tÆ°Æ¡ng đối Ä‘á»™c lập; còn sá»± hình thành đất là sản phẩm tổng hợp của các vật thể tá»± nhiên trên.

Giải bài tập 3 trang 65 SGK địa lý 10:  Trình bày tóm tắt vai trò của từng nhân tố trong quá trình hình thành đất.

Trả lời

Vai trò các nhân tố hình thành đất:

- Đá mẹ: Đóng vai trò cung cấp chất vô cÆ¡ cho đất nên quyết định thành phần cÆ¡ giá»›i, khoáng vật và ành hường trá»±c tiếp đến tính chất lí - hóa của đất.

- Khí hậu: Trá»±c tiếp là nhiệt và ẩm làm cho Ä‘á gốc bị phá hủy thành Ä‘á mẹ; ảnh hưởng đến việc hòa tan, rá»­a trôi hoặc tích tụ vật chất trong đất; tạo môi trường cho sinh vật phát triển.

- Sinh vật: Đóng vai trò chủ đạo, quyết định trong việc hình thành đất: thá»±c vật cung cấp chất hữu cÆ¡ cho đất được vi sinh vật phân giải và tổng hợp thành mùn tạo Ä‘á»™ phì cho đất. Động vật sống trong đất cÅ©ng góp phần làm biến đổi tính chất cùa đất.

- Địa hình: Ảnh hưởng đến tốc Ä‘á»™ hình thành đất và bề dày cùa đất. Ngoài ra địa hình góp phần tạo ra các vành Ä‘ai đất khác nhau theo Ä‘á»™ cao.

- Thời gian: Ảnh hưởng tá»›i khả năng và cường Ä‘á»™ tác Ä‘á»™ng của các nhân tố hình thành đất, tính chất triệt để trong việc hình thành đất.

- Con người thông qua hoạt Ä‘á»™ng sản xuất cỏ thể làm cho đất biến đổi tính chất so vá»›i tính chất ban đầu cùa nó.

Câu 4: Vì sao lượng mùn trong đất giảm ở các khu vá»±c đất trống, đồi núi trọc? Cần có những biện pháp nào Ä‘e bảo vệ đất ở các khu vá»±c này?

Trả lời

- Lượng mùn trong đất giảm ở các khu vá»±c đất trống, đồi núi trọc vì:

+ Mất Ä‘i lá»›p phủ thá»±c vật nên đất mất Ä‘i nguồn vật chất hữu cÆ¡ để tạo mùn.

+ Hoạt Ä‘á»™ng xói mòn và rá»­a trôi tăng cường làm cho mùn bị cuốn trôi Ä‘i.

- Biện pháp chủ yếu là: tái tạo lại rừng và bảo vệ rừng tái tạo.

 

II. KIẾN THỨC KHOA HỌC

1. Nguồn gốc hình thành đất phèn

2. Vai trò của Ä‘á mẹ trong sá»± hình thành đất

Tất cà các loại đất đều được hình thành từ các sản phẩm phong hóa của Ä‘á gốc, những sàn phẩm phong hỏa Ä‘ó gọi là Ä‘á mẹ.

Đá mẹ có vai trò quan trọng trong hình thành đất: trÆ°á»›c hết, Ä‘á mẹ tạo bá»™ khung cùa đất thông qua việc cung cấp các khoáng vật cho đất. Chính vì vậy, Ä‘á mẹ chi phối tính chất lí hóa của đất.

Đất hình thành từ những sản phẩm phong hóa (Ä‘á mẹ) của các loại Ä‘á chua nhÆ°: granit, riôlit... thi đất sẽ chua; còn nếu đất phát triển trên sản phẩm phong hóa của các loại Ä‘á kiềm nhÆ°: badan, Ä‘iabadÆ¡... thi đất sẽ mang tính kiềm. Vùng biển chá»­a nhiều natri (Na) nên đất thường bị mặn. Vùng đất má»›i hình thành từ Ä‘á vôi sẽ có lượng canxi cao...

Đất hình thành từ nhừng sản phẩm phong hóa của Ä‘á granit hoặc của các loại Ä‘á trầm tích cÆ¡ học nhÆ° sa thạch, cuá»™i kết, bá»™t kết thường có tỉ lệ cát cao; còn nếu trên các loại Ä‘á diệp thạch, Ä‘á vôi... sẽ chứa nhiều sét.

Màu sắc cùa đất cùng được quyết định bởi Ä‘á mẹ. Ở Việt Nam, đất hình thành trên các sản phẩm phong hóa cùa dá phiến sét thường có màu nâu tím, đất phát triển trên Ä‘á cát kết thường có màu vàng nhạt, còn đất phát triển trên Ä‘á vôi thường có màu đỏ vàng.

3. Vai trò của sinh vật trong sá»± hình thành đất

Thá»±c vật xanh cung cấp đại bá»™ phận chất hữu cÆ¡ cho đất. Nhờ khả năng đồng hóa cacbon của thá»±c vật xanh, hàng năm chúng có thê tạo ra má»™t lượng khổng lồ vật chất hữu cÆ¡ (khoảng 53 tỉ tấn/năm).

Cùng vá»›i khí hậu, lá»›p phù thá»±c vật có vai trò quyết định tá»›i chiều hÆ°á»›ng của quá trình hình thành đất. Trong quá trình sống, má»—i loại thá»±c vật có khả năng lá»±a chọn thức ăn cần thiết cho hoạt Ä‘á»™ng sổng cùa mình và khi chết Ä‘i, xác cùa chúng có tỉ lệ khác nhau về các chất hữu cÆ¡ và chất tro. Điều này làm cho đất có những đặc Ä‘iêm riêng biệt cùa nó. Thí dụ: đất đỏ vàng hình thành dÆ°á»›i rừng nhiệt Ä‘á»›i ẩm và Xích đạo là do quá trình feralit tạo nên, đất tích lÅ©y nhiều sắt và nhôm, phản ứng đất chua do kiềm bị rá»­a trôi. NhÆ°ng đất sec-nô-dị-om hình thành dÆ°á»›i thá»±c vật thào nguyên lại do quá trinh hình thành mùn tạo nên, đất giàu chất dinh dưỡng, phản ứng từ trung tính tá»›i kiềm.

Thá»±c vật còn hạn chế sá»± xói mòn cùa nÆ°á»›c, Ä‘iều hòa nhiệt Ä‘á»™ ở lá»›p không khí sát mặt đất, Ä‘iều hòa lượng nÆ°á»›c thấm vào đất, nên ảnh hường tá»›i sá»± thành tạo đất.

Vai trò của vi sinh vật trong sá»± hình thành đất thể hiện ở sá»± phân hủy và tổng hợp chất hữu cÆ¡. Vi sinh vật phân hủy các tàn tích hữu cÆ¡, lấy thức ăn để tổng hợp nên chất hữu cÆ¡ trong cÆ¡ thề chúng. Nhờ vậy, các tàn tích hữu cÆ¡ được phân hủy thành chất Ä‘Æ¡n giản. Vi sinh vật tổng hợp nên chất hữu cÆ¡ má»›i và Ä‘á»™c Ä‘áo cùa đất - Ä‘ó là mùn (là các hợp chất hữu cÆ¡ cao phân tá»­).

Đất là môi trường sống cùa nhiều loại côn trùng (dế, kiến, mối...) và nhiều loại Ä‘á»™ng vật sống trong đất nhÆ° chuá»™t chÅ©i, dúi, giun... Nhờ hoạt Ä‘á»™ng Ä‘ào bá»›i mà đất được xáo trá»™n trở nên dá»… thấm nÆ°á»›c và khí, làm tăng tốc Ä‘á»™ hình thành kết cấu đất...

dia ly 10 bai 19 giai bai tap dia ly 10 bai 19